KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 21.
W zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej doszło do uszkodzenia (w jednym elemencie nastąpiła przerwa), w wyniku którego przestał odtwarzać dźwięk wyłącznie głośnik średniotonowy Gs. Wskaż uszkodzony element.
Ilustracja przedstawia schemat zwrotnicy głośnikowej trójdrożnej, używanej w systemach audio.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerwa w elemencie oznacza otwarcie obwodu i brak doprowadzenia sygnału do danego toru. Skoro przestał grać wyłącznie głośnik średniotonowy Gs, uszkodzenie dotyczy elementu należącego do jego filtru (sekcji pasmowej). Przerwa w cewce L2 odcina tor średnich tonów, pozostawiając pozostałe tory sprawne.

Pełne wyjaśnienie:

W zwrotnicy 3‑drożnej każdy głośnik ma swój tor filtrujący: niskotonowy (zwykle dolnoprzepustowy), wysokotonowy (zwykle górnoprzepustowy) oraz średniotonowy, który najczęściej realizuje się jako filtr pasmowoprzepustowy (przepuszcza tylko określony zakres częstotliwości).

Warunek z zadania jest kluczowy: przestał odtwarzać dźwięk wyłącznie głośnik średniotonowy Gs. To sugeruje, że tor nisko- i wysokotonowy nadal mają ciągłość elektryczną, a usterka wystąpiła w gałęzi przeznaczonej tylko dla średnich tonów.

Jeżeli w jednym elemencie wystąpiła przerwa, to element zachowuje się jak rozłączenie przewodu. W praktyce przerwa w elemencie szeregowym toru powoduje, że prąd sygnału nie płynie i głośnik w tej gałęzi milknie.

Odpowiedź L2 jest poprawna, ponieważ wskazuje cewkę należącą do sekcji średniotonowej (w typowej zwrotnicy oznaczenia elementów są przypisane do konkretnych gałęzi), a jej przerwa skutkuje odcięciem sygnału doprowadzanego do Gs.

Pozostałe propozycje są niepoprawne w tym kontekście:

  • C1 i C2 mogą występować w filtrach górno- lub pasmowoprzepustowych, ale ich rola zależy od umiejscowienia (szeregowo/równolegle). Bezpośrednie wskazanie kondensatora jako jedynej przyczyny zaniku tylko średnich tonów byłoby uzasadnione tylko dla konkretnej topologii, a w tym zadaniu właściwy element to L2.
  • L1 zwykle jest kojarzona z inną sekcją (np. niskotonową) lub inną częścią filtru; przerwa w niej częściej wpływałaby na inne pasmo niż wyłącznie średnie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze analizuj skutek rodzaju uszkodzenia. Przerwa w elemencie szeregowym = całkowite wyciszenie gałęzi; zwarcie często daje inne objawy (przeciążenie wzmacniacza, zmiana punktu podziału, zniekształcenia).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwrotnica trójdrożna to pasywny układ filtrów, który dzieli sygnał audio na trzy zakresy częstotliwości: niskie, średnie i wysokie. Dzięki temu każdy głośnik (nisko-, średnio- i wysokotonowy) dostaje tylko "swoje" pasmo, co zmniejsza zniekształcenia i poprawia brzmienie.
Tor średniotonowy jest zwykle filtrem pasmowoprzepustowym: tłumi bas (zbyt niskie częstotliwości) i jednocześnie tłumi sopran (zbyt wysokie częstotliwości). Realizuje się to kombinacją elementów RLC, najczęściej kondensatora(i) i cewki(ek) w odpowiednim połączeniu.
W zwrotnicy każda sekcja jest osobną gałęzią dla danego przetwornika. Jeśli przerwa wystąpi w elemencie należącym tylko do jednej gałęzi (np. średniotonowej), ta gałąź przestaje przewodzić sygnał, a pozostałe gałęzie nadal działają. Objawem jest zanik tylko jednego pasma.
Najprościej wykonać pomiar ciągłości/rezystancji miernikiem: sprawna cewka ma małą rezystancję (zwykle ułamki–kilka omów). Przy przerwie miernik pokaże brak ciągłości (bardzo dużą rezystancję). Dodatkowo cewka z przerwą często powoduje całkowite wyciszenie danego toru.
Nie zawsze. Zależy, czy kondensator jest włączony szeregowo czy równolegle oraz jaki filtr tworzy. Przerwa w kondensatorze szeregowym zwykle odcina sygnał w danej gałęzi, ale przerwa w kondensatorze równoległym może jedynie zmienić charakterystykę tłumienia. Dlatego ważny jest schemat zwrotnicy.
Typowe objawy to brak jednego pasma (np. brak średnich tonów), wyraźna zmiana barwy dźwięku, spadek głośności, trzeszczenie lub zniekształcenia. Przy zwarciach może pojawić się przegrzewanie wzmacniacza. Przy przerwach najczęściej "znika" konkretny głośnik/zakres.
Najczęściej spotkasz cewki (indukcyjności), kondensatory oraz czasem rezystory (np. do tłumienia skuteczności lub korekcji). Cewki zwykle kształtują filtr dolnoprzepustowy lub część pasma, a kondensatory filtr górnoprzepustowy lub część pasma. Rezystory służą do dopasowania poziomów.
Praktycznie: (1) zmierz oporność cewki głośnika (czy nie ma przerwy), (2) sprawdź ciągłość elementów toru w zwrotnicy, (3) podmień głośnik między kanałami lub podłącz go krótkotrwale do źródła przez zabezpieczenie (np. kondensator), by potwierdzić, że sam przetwornik działa.
Najczęstsze są: ignorowanie typu uszkodzenia (przerwa vs zwarcie), mylenie ról cewek i kondensatorów na pamięć zamiast z analizą toru, oraz nieuwzględnienie słowa "wyłącznie" (czyli że inne głośniki nadal grają). Warto zawsze powiązać objaw z konkretną gałęzią zwrotnicy.
Skuteczne jest ćwiczenie rozpoznawania filtrów: górno-, dolno- i pasmowoprzepustowego oraz ich elementów. Ucz się też typowych objawów: przerwa w szeregu wycisza gałąź, a zwarcie zmienia podział pasma lub obciąża wzmacniacz. Pomagają schematy przykładowych zwrotnic 2- i 3‑drożnych.
info

Statystycznie 66% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Przerwa w elemencie oznacza otwarcie obwodu i brak doprowadzenia sygnału do danego toru."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Zwrotnica głośnikowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwrotnica_g%C5%82o%C5%9Bnikowa (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (PL): "Filtr pasmowoprzepustowy" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Filtr_pasmowoprzepustowy (dostęp: 2026-03-05)
  • Elliott Sound Products (Rod Elliott): "Passive Crossovers (Crossover Networks)" – https://sound-au.com/articles/crossovers.htm (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały o filtrach analogowych RLC (górno-, dolno- i pasmowoprzepustowych)
  • Materiały serwisowe dotyczące zwrotnic głośnikowych i podziału pasma w zestawach 3‑drożnych
  • Artykuły techniczne o pasywnych zwrotnicach (topologie 6/12/18 dB/okt.)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego