KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2021 (test 2)

PYTANIE NR 36.
Wskaż dopuszczalną wartość tlenu rozpuszczonego i CHZTCr dla potoku nizinnego piaszczystego, sklasyfikowanego w I klasie jakości wód.
Ilustracja przedstawia tabelę z wartościami granicznymi wskaźników jakości wód dla potoku nizinnego piaszczystego,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Klasa I oznacza wodę o bardzo dobrej jakości, więc wymaga wysokiego natlenienia i niskiego obciążenia związkami utlenialnymi. Dlatego poprawna para to tlen rozpuszczony ≥ 7,5 mg O2/l oraz CHZT(Cr) ≤ 15 mg O2/l. Pozostałe kombinacje zwykle wskazują na gorszą jakość (niższy tlen lub wyższe CHZT).

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu oceniane są dwa wskaźniki fizykochemiczne, które w praktyce monitoringu wód opisują różne aspekty jakości wody:

  • Tlen rozpuszczony – informuje o warunkach tlenowych. Im wyższe stężenie, tym lepsze warunki dla organizmów wodnych i mniejsze ryzyko deficytu tlenowego.
  • CHZT(Cr) – chemiczne zapotrzebowanie tlenu oznaczane metodą dichromianową. Jest miarą ilości związków (głównie organicznych, ale też części nieorganicznych), które mogą być chemicznie utleniane. Im niższe CHZT, tym mniejsze obciążenie wody substancjami utlenialnymi.

Dla I klasy jakości (bardzo dobrej) oczekuje się jednocześnie:

  • dużego natlenienia (wysoki tlen rozpuszczony), bo wody o bardzo dobrej jakości nie powinny wykazywać oznak intensywnego zużycia tlenu przez rozkład materii organicznej,
  • niskiego CHZT(Cr), bo wysoki ładunek substancji utlenialnych zwykle wiąże się z dopływem ścieków, spływami z terenów użytkowanych rolniczo lub innymi presjami antropogenicznymi.

Poprawna para granicznych wartości to: tlen rozpuszczony ≥ 7,5 mg O2/l oraz CHZT(Cr) ≤ 15 mg O2/l. Taki zestaw jest spójny z logiką klasy I: dużo tlenu i mało związków "zjadających" tlen w procesach utleniania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne? Każda alternatywa, która:

  • ma niższy tlen niż wymagany dla klasy I – sugeruje pogorszone warunki tlenowe (często skutkujące spadkiem bioróżnorodności i wrażliwych taksonów),
  • ma wyższe CHZT(Cr) – wskazuje większe obciążenie substancjami utlenialnymi, czyli presję zanieczyszczeń, co jest typowe dla klas gorszych niż I.

W nauce do egzaminu warto zapamiętać zależność: klasa lepsza = więcej tlenu i mniejsze CHZT. Następnie dopiero dopasować konkretne progi liczbowe do typu wód i klasy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tlen rozpuszczony to ilość tlenu dostępnego w wodzie dla organizmów wodnych. Wysoka wartość zwykle oznacza dobre warunki tlenowe, a niska może wskazywać na intensywny rozkład materii organicznej, eutrofizację lub zanieczyszczenie. W klasyfikacji wód wyższy tlen wspiera wyższą klasę jakości.
CHZT(Cr) (chemiczne zapotrzebowanie tlenu metodą dichromianową) opisuje, ile tlenu byłoby potrzebne do chemicznego utlenienia substancji w próbce wody. Wyższe CHZT oznacza większe obciążenie związkami utlenialnymi (często organicznymi), co jest typowe dla pogorszenia jakości wody.
I klasa jakości ma odzwierciedlać bardzo dobre warunki środowiskowe. Wysokie natlenienie oznacza, że woda nie jest nadmiernie obciążona procesami zużywającymi tlen (np. rozkładem zanieczyszczeń organicznych). To sprzyja organizmom wrażliwym i stabilnym procesom biologicznym w cieku.
Niskie CHZT oznacza mało substancji, które mogą być utleniane, czyli zwykle mniejszy dopływ zanieczyszczeń (np. ścieków, spływów powierzchniowych bogatych w materię organiczną). W praktyce monitoringowej to sygnał, że woda jest mniej obciążona i ma większą zdolność do utrzymania dobrych warunków tlenowych.
Najczęściej myli się, że oba parametry mają te same progi i tę samą interpretację. BZT dotyczy zużycia tlenu przez procesy biologiczne, a CHZT przez chemiczne utlenianie. Na egzaminie trzeba uważnie czytać skrót w pytaniu, bo błędne podstawienie progu z BZT do CHZT daje złą odpowiedź.
Najpierw sprawdź logikę: I klasa = wysoki tlen i niskie CHZT. Jeśli w parze jest wyraźnie obniżony tlen albo podwyższone CHZT, to taka odpowiedź zwykle dotyczy klas gorszych. Dopiero potem dopasuj konkretne wartości liczbowe z tabel klasyfikacyjnych.
Tak. W klasyfikacjach stosuje się typologię wód, bo naturalne warunki (np. spadek, podłoże, charakter przepływu) mogą wpływać na tło hydrochemiczne. Dlatego progi dla wskaźników mogą być przypisane do typu wód, a nie być identyczne dla wszystkich cieków. Na egzaminie trzeba uwzględnić typ wskazany w treści.
Tlen rozpuszczony często mierzy się bezpośrednio w terenie podczas poboru prób, bo parametr szybko się zmienia w zależności od temperatury, mieszania, fotosyntezy i zanieczyszczeń. Technik ochrony środowiska używa sond tlenowych lub zestawów pomiarowych, aby ograniczyć błąd związany z transportem próbki.
Najczęściej: dopływ ścieków i ładunku materii organicznej (zwiększone zużycie tlenu), wysoka temperatura wody (mniejsza rozpuszczalność tlenu), stagnacja i brak turbulencji, a także intensywne procesy rozkładu w osadach. W zlewni ważne są też spływy nawozów powodujące eutrofizację.
Ucz się tabel progów w zestawach: parametr + kierunek "lepsza/gorsza" (np. tlen: im więcej tym lepiej; CHZT: im mniej tym lepiej). Ćwicz na krótkich fiszkach i zadaniach typu "para wartości dla klasy". Zawsze zwracaj uwagę na typ wód i klasę, bo to warunki decydują o poprawnym progu.
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Klasa I oznacza wodę o bardzo dobrej jakości, więc wymaga wysokiego natlenienia i niskiego obciążenia związkami utlenialnymi."

Źródła:

  • EUR-Lex: Directive 2000/60/EC of the European Parliament and of the Council (Water Framework Directive), OJ L 327, 22.12.2000: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32000L0060 - accessed 2026-02-28
  • ISO 5814:2012, Water quality — Determination of dissolved oxygen — Electrochemical probe method (norma metodyczna dla tlenu rozpuszczonego)
  • ISO 6060:1989, Water quality — Determination of the chemical oxygen demand (norma metodyczna dla CHZT/COD, metoda dichromianowa)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z monitoringu i oceny stanu wód (skrypty szkolne/OKE) dotyczące wskaźników fizykochemicznych
  • Normy/standardy metodyczne oznaczania tlenu rozpuszczonego i CHZT w wodzie
  • Podręczniki z hydrochemii i ochrony wód (rozdziały: tlen w wodach, wskaźniki zanieczyszczeń organicznych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego