KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 14.
Wskaż rodzaj zaworu przedstawiony za pomocą symbolu graficznego.
Ilustracja przedstawia symbol graficzny zaworu, który jest używany w kontekście egzaminu zawodowego dla kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przełącznik obiegu (shuttle valve) to zawór realizujący funkcję logiczną LUB (OR): ma dwa wejścia i jedno wyjście, a element zamykający (kulka/tłoczek) przemieszcza się między gniazdami, zamykając jedno wejście i łącząc z wyjściem to, na którym pojawi się (zwykle wyższe) ciśnienie. Pozostałe zawory mają inne zadania: dławienie lub szybkie odpowietrzanie albo logikę AND.

Pełne wyjaśnienie:

Symbol przedstawia przełącznik obiegu (ang. shuttle valve), czyli zawór pneumatyczny realizujący funkcję logiczną LUB (OR). W praktyce oznacza to, że element ma dwa wejścia (dwa niezależne sygnały/źródła ciśnienia) oraz jedno wyjście, a na wyjściu pojawia się sygnał z tego wejścia, które w danej chwili jest aktywne (typowo: o wyższym ciśnieniu).

Rozpoznanie wynika z cech symbolu: widoczne są dwa przyłącza wejściowe (oznaczane w pneumatyce jako dwa porty zasilające/sterujące) oraz jedno przyłącze wyjściowe. Wewnątrz zaznaczono gniazda zaworowe przy wejściach i element zamykający (np. kulkę), który może przemieszczać się między gniazdami. Gdy ciśnienie pojawi się na jednym wejściu, element zamykający przesuwa się tak, aby odciąć drugie wejście i podać ciśnienie na wyjście. To dokładnie opis działania zaworu OR.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Podwójnego sygnału" dotyczy zaworu logicznego I (AND). Taki element wymaga obecności ciśnienia na obu wejściach, aby na wyjściu pojawił się sygnał. Jego symbol i zasada działania są inne (nie polegają na przełączaniu się na jedno z wejść).
  • "Dławiąco-zwrotny" to zawór łączący dławienie (regulację przepływu) w jednym kierunku z przepływem swobodnym w kierunku przeciwnym (zawór zwrotny). To funkcja regulacyjna, a nie logiczny wybór sygnału.
  • "Szybkiego spustu" służy do szybkiego odpowietrzania (wyrzutu powietrza do atmosfery blisko siłownika), aby zwiększyć prędkość ruchu siłownika. Nie realizuje funkcji OR i nie polega na wyborze jednego z dwóch wejść.

W automatyce mechatronicznej przełącznik obiegu spotyka się m.in. w układach, gdzie sterowanie może pochodzić z dwóch miejsc (panel lokalny i sterowanie zdalne) albo gdy zapewnia się redundancję sygnału dla bezpieczeństwa procesu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przełącznik obiegu (shuttle valve) to zawór logiczny realizujący funkcję LUB (OR). Ma dwa wejścia i jedno wyjście, a wewnętrzny element (np. kulka) przełącza się tak, aby na wyjściu pojawiło się ciśnienie z aktywnego (zwykle wyższego) wejścia.
Działa jak wybierak sygnału: jeśli ciśnienie pojawi się na jednym z dwóch wejść, element zamykający przesuwa się i odcina drugie wejście, jednocześnie łącząc aktywne wejście z wyjściem. Dzięki temu układ może być sterowany z dwóch źródeł.
W typowej konstrukcji zaworu OR element zamykający przemieszcza się w stronę niższego ciśnienia, domykając to gniazdo. W efekcie otwarta pozostaje droga z wejścia o wyższym ciśnieniu do wyjścia, więc na wyjściu pojawia się większa z dostępnych wartości.
Zawór OR (przełącznik obiegu) podaje na wyjście sygnał z jednego z wejść, gdy którekolwiek jest aktywne. Zawór AND (podwójnego sygnału) daje sygnał na wyjściu dopiero wtedy, gdy oba wejścia mają ciśnienie jednocześnie.
To oznaczenia przyłączy (portów) w symbolice pneumatycznej: dwa porty są wejściami sterującymi/zasilającymi (np. 10 i 11), a port 2 jest wyjściem. W przełączniku obiegu wyjście 2 łączy się z tym wejściem, które w danym momencie podaje ciśnienie.
Stosuje się go m.in. do wyboru sygnału z dwóch stanowisk (lokalne i zdalne sterowanie), w układach redundantnych oraz w prostych obwodach logiki pneumatycznej. Ułatwia realizację funkcji "wystarczy jeden sygnał, aby zadziałać".
Nie. Zawór szybkiego spustu ma zadanie szybkiego odpowietrzania siłownika (wyrzut powietrza do atmosfery), aby zwiększyć prędkość ruchu. Przełącznik obiegu nie odpowietrza, tylko wybiera sygnał z dwóch wejść i podaje go na wyjście.
Zawór dławiąco-zwrotny służy do regulacji przepływu (dławienie) w jednym kierunku oraz przepływu swobodnego w drugim (zwrotny). To element do ustawiania prędkości siłownika, a nie do realizacji logiki sygnałów typu LUB.
Pomaga analiza funkcji symbolu: przełącznik obiegu pokazuje przełączanie elementu zamykającego między dwoma gniazdami wejściowymi, tak aby zadziałało jedno wejście. Zawór AND wskazuje konieczność współdziałania obu wejść, a nie wybór jednego z nich.
Najczęstsze pomyłki to: utożsamianie "dwa wejścia" z AND bez sprawdzenia zasady działania, mylenie funkcji odpowietrzania (szybki spust) z funkcją logiczną, oraz kierowanie się nazwą zamiast analizą symbolu (gniazda, element zamykający, połączenia do wyjścia).
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe zawory mają inne zadania: dławienie lub szybkie odpowietrzanie albo logikę AND."

Źródła:

  • ISO.org – strona standardu ISO 1219-1 (Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams), https://www.iso.org/standard/ (wyszukaj: "ISO 1219-1 fluid power graphical symbols") - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (EN) – "Shuttle valve", https://en.wikipedia.org/wiki/Shuttle_valve - dostęp 2026-03-01
  • Festo Didactic – materiały edukacyjne z pneumatyki (dział: zawory logiczne / shuttle valve / OR), https://www.festo-didactic.com/ - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki siłowej: symbole i funkcje zaworów logicznych
  • Karty katalogowe/poradniki producentów pneumatyki (sekcje: zawory logiczne OR/AND)
  • Normy i opracowania dotyczące symboli układów pneumatycznych (ISO 1219-1 – symbolika)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego