Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA CHM4 - STYCZEŃ 2020



PYTANIE NR 4.
Wskaźnikiem metalochromowym jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wskaźnik metalochromowy tworzy barwny kompleks z jonem metalu i zmienia barwę w pobliżu punktu równoważnikowego w miareczkowaniu kompleksometrycznym.
Takim wskaźnikiem jest czerń eriochromowa T, używana m.in. przy oznaczaniu Mg(II). Pozostałe substancje pełnią role wskaźników redoks lub wskaźników w argentometrii.

Pełne wyjaśnienie:

Wskaźnik metalochromowy to związek organiczny, który kompleksuje jony metali i w zależności od tego, czy jest związany z metalem, czy występuje w formie wolnej, ma inną barwę. Dzięki temu nadaje się do wyznaczania punktu końcowego w miareczkowaniu kompleksometrycznym (najczęściej z użyciem EDTA), gdzie w pobliżu punktu równoważnikowego metal przechodzi z kompleksu wskaźnika do bardziej trwałego kompleksu z titrantem.

Odpowiedź "czerń eriochromowa T stosowana w kompleksometrycznym oznaczaniu magnezu" jest poprawna, ponieważ czerń eriochromowa T (Eriochrome Black T) jest klasycznym wskaźnikiem metalochromowym używanym m.in. w oznaczeniach jonów Ca(II)/Mg(II) i w badaniach związanych z twardością wody. Jej działanie polega na różnicy barwy formy wolnej i związanej z jonem metalu.

Pozostałe propozycje nie spełniają definicji wskaźnika metalochromowego:

  • "manganian(VII) potasu …" jest przede wszystkim odczynnikiem utleniającym w miareczkowaniach redoks (manganometria). W praktyce bywa samowskaźnikiem redoks, ale nie jest wskaźnikiem metalochromowym (nie opiera się na zmianie barwy kompleksu metal–wskaźnik).
  • "chromian(VI) potasu …" dotyczy metody Mohra w oznaczaniu chlorków (argentometria). W tej metodzie chromian pełni rolę wskaźnika strąceniowego (pojawienie się osadu chromianu srebra), a nie wskaźnika metalochromowego.
  • "sól żelaza(III) …" wiąże się z metodą Volharda (również argentometria), gdzie Fe(III) jest wskaźnikiem w reakcji z tiocyjanianem (powstaje barwny kompleks). To nadal nie jest metalochromowy wskaźnik kompleksometryczny stosowany do EDTA.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi pojawiają się słowa "kompleksometryczne", "EDTA" lub nazwy wskaźników typu "eriochromowa", "mureksyd", "ksylenolowy pomarańcz", to najczęściej chodzi o wskaźniki metalochromowe. Przy metodach Mohra/Volharda szukaj skojarzeń z argentometrią i powstawaniem osadu albo kompleksu z SCN-.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co to jest wskaźnik metalochromowy?
Wskaźnik metalochromowy to związek, który tworzy barwny kompleks z jonem metalu i ma inną barwę w formie wolnej niż w formie związanej. Dzięki temu pozwala zauważyć moment, gdy w miareczkowaniu kompleksometrycznym metal zostaje przechwycony przez titrant (np. EDTA).
Dlaczego czerń eriochromowa T jest wskaźnikiem metalochromowym?
Ponieważ jej działanie opiera się na zmianie barwy wynikającej z kompleksowania jonów metali. W trakcie miareczkowania kompleksometrycznego jon metalu przechodzi z kompleksu z wskaźnikiem do trwalszego kompleksu z odczynnikiem miareczkującym, co powoduje wyraźną zmianę zabarwienia.
Jakie oznaczenia wykonuje się z użyciem czerni eriochromowej T?
Najczęściej wykorzystuje się ją w kompleksometrii do oznaczania jonów metali, zwłaszcza Ca(II) i Mg(II), np. w analizie twardości wody lub w oznaczeniach magnezu. Kluczowe jest dobranie właściwego pH i warunków, aby zmiana barwy była ostra.
Czy manganian(VII) potasu jest wskaźnikiem metalochromowym?
Nie. Manganian(VII) potasu to przede wszystkim utleniacz w miareczkowaniach redoks. Może pełnić rolę samowskaźnika (barwa nadmiaru utleniacza), ale nie działa na zasadzie tworzenia barwnego kompleksu wskaźnik–metal typowego dla wskaźników metalochromowych.
Co oznacza, że wskaźnik działa w miareczkowaniu kompleksometrycznym?
Oznacza to, że punkt końcowy jest sygnalizowany dzięki reakcji kompleksowania. W praktyce: wskaźnik wiąże metal i ma określoną barwę, a po dodaniu odpowiedniej ilości titranta (np. EDTA) metal jest wiązany silniej przez titrant, więc wskaźnik się uwalnia i zmienia barwę.
Jak odróżnić wskaźniki metalochromowe od wskaźników w metodzie Mohra?
Wskaźniki metalochromowe są typowe dla kompleksometrii i zmieniają barwę przez tworzenie/zanik kompleksu z metalem. Metoda Mohra to argentometria: wskaźnikiem jest zwykle chromian, a zmiana wynika z pojawienia się nowego osadu (np. chromianu srebra) po zużyciu chlorków.
Dlaczego w metodzie Volharda używa się soli żelaza(III)?
W metodzie Volharda Fe(III) pełni rolę wskaźnika, ponieważ tworzy barwny kompleks z tiocyjanianem, co pozwala zauważyć nadmiar jonów SCN-. To mechanizm charakterystyczny dla tej metody argentometrycznej, a nie dla kompleksometrii z EDTA.
Jakie błędy są najczęstsze w pytaniach o wskaźniki miareczkowe?
Najczęściej myli się rolę odczynnika (titrant/utleniacz/strącacz) ze wskaźnikiem oraz miesza się metody: redoks, argentometrię i kompleksometrię. Pomaga zasada: metalochromowe → kompleksy z metalem; Mohra/Volharda → srebro i reakcje strąceniowe/kompleks z SCN-; redoks → zmiana stopnia utlenienia.
Kiedy stosuje się wskaźniki metalochromowe w laboratorium?
Stosuje się je wtedy, gdy oznaczenie polega na miareczkowaniu jonów metali odczynnikiem tworzącym trwały kompleks (np. EDTA). To częste w analizie wody, kontroli surowców i badaniach środowiskowych, gdzie szybko trzeba wyznaczyć zawartość Ca(II), Mg(II) lub innych kationów.
Jak przygotować się do pytań o metody Mohra i Volharda na egzamin?
Naucz się skojarzeń: Mohra → chromian jako wskaźnik i zmiana po wytrąceniu osadu; Volharda → tiocyjanian i wskaźnik Fe(III) dający barwny kompleks. Dodatkowo rozróżniaj je od kompleksometrii (EDTA + wskaźniki metalochromowe typu czerń eriochromowa).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 59% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wskaźnik metalochromowy tworzy barwny kompleks z jonem metalu i zmienia barwę w pobliżu punktu równoważnikowego w miareczkowaniu kompleksometrycznym.

Źródła:

  • IUPAC Gold Book – hasło "metallochromic indicator" (definicja). https://goldbook.iupac.org/ (wyszukiwarka haseł) – dostęp 2026-02-27
  • PubChem – Eriochrome Black T, opis związku i identyfikacja substancji. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Eriochrome-Black-T – dostęp 2026-02-27
  • Chemistry LibreTexts – rozdziały o complexometric titrations i wskaźnikach (Eriochrome Black T jako wskaźnik). https://chem.libretexts.org/ (wyszukiwanie: "Eriochrome Black T complexometric titration") – dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Notatki/rozdziały z analizy miareczkowej: kompleksometria i wskaźniki metalochromowe
  • Tablice/literatura laboratoryjna: zestawienie metod Mohra i Volharda oraz ich wskaźników
  • Karty charakterystyki i opisy odczynników: Eriochrome Black T (czerń eriochromowa T) – zastosowania analityczne
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego