KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 17.
Wysuw tłoczyska siłownika 1A1 następuje z dwiema prędkościami, najpierw szybko, a po wysunięciu do ok. 50% długości tłoczyska wolno. Na podstawie przedstawionego na rysunku schematu układu określ prędkość wysuwania tłoczyska siłownika po załączeniu poszczególnych cewek.
Ilustracja przedstawia schemat pneumatyczny związany z działaniem siłownika 1A1, który wysuwa tłoczysko z dwiema
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układach dwubiegowych prędkość wysuwu zależy od tego, czy po załączeniu cewki przepływ czynnika omija dławienie (wtedy wysuw jest szybki), czy jest przez nie prowadzony (wtedy wysuw jest wolny).
Na schemacie należy prześledzić tor przepływu po wysterowaniu cewek, aby rozpoznać tryb szybki i wolny.

Pełne wyjaśnienie:

Wysuw tłoczyska z dwiema prędkościami to typowe rozwiązanie: szybki dojazd do położenia zbliżonego do punktu pracy oraz wolne dosunięcie (precyzyjne, bezpieczniejsze, z większą kontrolą ruchu). W zadaniach egzaminacyjnych rozstrzygnięcie polega na analizie schematu: po wysterowaniu danej cewki rozdzielacza (lub zaworu sterującego) zmienia się połączenie kanałów i tym samym tor przepływu.

Ogólna zasada jest taka:

  • Tryb "wysuw szybki" występuje, gdy układ zapewnia możliwie duże natężenie przepływu do komory siłownika (np. poprzez obejście elementu dławiącego lub przez dodatkowy tor zasilania). W praktyce oznacza to mniejsze opory przepływu i większą prędkość tłoczyska.
  • Tryb "wysuw wolny" występuje, gdy przepływ do siłownika (albo odpływ z przeciwnej komory) jest ograniczony dławikiem/zaworem dławiąco-zwrotnym, co zmniejsza natężenie przepływu, a więc i prędkość.

Dlatego odpowiedź "Y1 - wysuw szybki, Y3 - wysuw wolny" jest zgodna z logiką układu dwubiegowego: jedna cewka odpowiada za połączenie zapewniające maksymalny przepływ (szybki wysuw), a druga za połączenie z włączonym ograniczeniem przepływu (wolny wysuw). Kluczowe jest nie numerowanie cewek, lecz ich funkcja wynikająca z połączeń na schemacie.

Pozostałe propozycje są błędne, ponieważ przypisują tryb wolny do niewłaściwej cewki lub zakładają, że szybki wysuw realizuje inna gałąź sterowania, niż wynika to z analizy toru przepływu. W takich pomyłkach często działa skrót myślowy: "Y2 też może wysuwać" albo "Y4 wygląda jak regulacja", bez faktycznego prześledzenia, czy dławik jest włączony w danym położeniu zaworów.

Wskazówka egzaminacyjna: po wysterowaniu cewki zawsze narysuj (choćby palcem po kartce) drogę czynnika od zasilania do siłownika i drogę powrotu; następnie sprawdź, czy na tej drodze jest element dławiący lub obejście.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dwubiegowy wysuw polega na przełączeniu toru przepływu w trakcie ruchu: najpierw układ zapewnia duży przepływ (szybki dojazd), a potem włącza ograniczenie przepływu (wolne, precyzyjne dosunięcie). Realizuje się to zwykle przez dodatkowy zawór i dławik lub obejście.
Szybki dojazd skraca czas cyklu, a wolne dosunięcie zwiększa dokładność i bezpieczeństwo (mniejsze uderzenia, łatwiejsza kontrola). To typowe w pozycjonowaniu, docisku, montażu oraz przy pracy blisko elementów wrażliwych.
Prędkość zależy głównie od natężenia przepływu powietrza oraz pola powierzchni tłoka. Natężenie przepływu ograniczają opory przewodów, zawory i dławiki. Gdy tor przepływu omija dławienie, prędkość rośnie; gdy przepływ jest zdławiony, prędkość maleje.
Trzeba prześledzić tor przepływu po wysterowaniu danej cewki: od źródła zasilania do komory siłownika i powrót/wydech z drugiej komory. Jeśli na drodze jest dławik (lub zawór dławiąco-zwrotny w kierunku przepływu), ruch będzie wolniejszy. Jeśli jest obejście dławika, będzie szybciej.
Oba sposoby zmniejszają prędkość, ale zachowanie układu może się różnić (stabilność, podatność na wahania obciążenia). W praktyce często dławienie na wydechu daje bardziej stabilny ruch siłownika. Na egzaminie kluczowe jest jednak to, czy dławik jest włączony w aktualnym torze przepływu.
Najczęstszy błąd to sugerowanie się numeracją (np. "Y1 musi być szybki"), zamiast analizować połączenia. Inny błąd to nieuwzględnienie, że różne cewki mogą ustawiać rozdzielacz w różne położenia, przez co raz działa obejście, a raz tor zdławiony.
Przełączenie może nie zadziałać przy braku sygnału sterującego, uszkodzeniu cewki, zablokowaniu suwaka zaworu, błędnym ustawieniu krańcówki/czujnika położenia lub zbyt niskim ciśnieniu. W diagnostyce sprawdza się sygnały elektryczne i rzeczywisty przepływ w gałęziach.
To tryb pracy, w którym siłownik otrzymuje możliwie duży przepływ czynnika, a elementy ograniczające (dławiki) są pominięte lub ustawione tak, by nie ograniczały przepływu. Skutkiem jest większa prędkość ruchu, ale zwykle mniejsza precyzja i większa dynamika zatrzymania.
Najpewniejsza metoda to systematyczne przejście po schemacie: (1) wybierz wysterowaną cewkę, (2) zaznacz połączenia rozdzielacza w tym położeniu, (3) prześledź zasilanie i wydech siłownika, (4) sprawdź, czy przepływ przechodzi przez dławik. Dopiero wtedy wybierz wariant.
Najczęściej spotyka się kombinację rozdzielacza sterowanego elektrycznie oraz dodatkowego zaworu przełączającego/obejściowego i dławika (np. zaworu dławiąco-zwrotnego). Jeden tor zapewnia szybki przepływ, drugi wymusza przepływ przez ograniczenie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols for conventional use and data-processing applications
  • Festo Didactic, "Pneumatics Basic Level (TP 101)" (materiały szkoleniowe), rozdziały o rozdzielaczach i regulacji prędkości siłowników

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki/elektropneumatyki (rozdzielacze, dławiki, układy dwubiegowe)
  • Katalogi i instrukcje producentów automatyki pneumatycznej (opisy funkcji zaworów i schematów aplikacyjnych)
  • Zestawy ćwiczeń: analiza torów przepływu na schematach i przypisywanie funkcji cewkom

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego