KWALIFIKACJA SPO4 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 10.
Z diety dziecka chorego na celiakię należy wykluczyć pokarmy zawierające
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W celiakii konieczna jest ścisła dieta bezglutenowa, czyli eliminacja produktów zawierających gluten.
Pszenica (a więc i mąka pszenna) jest klasycznym źródłem glutenu.
Mleko, ryż i mięso kurczaka naturalnie glutenu nie zawierają, więc nie są podstawą eliminacji w tej chorobie.

Pełne wyjaśnienie:

Celiakia jest chorobą, w której podstawowym elementem postępowania jest całkowite wykluczenie glutenu z diety. Gluten występuje w określonych zbożach, a jednym z najczęstszych jego źródeł w codziennym żywieniu jest pszenica i produkty z niej wytwarzane (np. mąka pszenna, pieczywo pszenne, makarony pszenne).

Dlatego odpowiedź "mąkę pszenną." należy uznać za prawidłową: wskazuje produkt, który typowo zawiera gluten i powinien być wyeliminowany w diecie dziecka z celiakią.

Pozostałe propozycje są niepoprawne, bo nie stanowią naturalnego źródła glutenu:

  • "mleko." – samo mleko nie zawiera glutenu. Bywa ograniczane w innych jednostkach (np. nietolerancji laktozy czy alergii na białka mleka), co może mylić, ale nie jest to podstawowa eliminacja w celiakii.
  • "ryż." – ryż jest zbożem naturalnie bezglutenowym i w diecie bezglutenowej bywa powszechnie wykorzystywany jako zamiennik zbóż glutenowych. Ryzyko pojawia się dopiero przy zanieczyszczeniu krzyżowym w produkcji lub kuchni.
  • "mięso kurczaka." – mięso nie zawiera glutenu; problem może dotyczyć jedynie wyrobów przetworzonych (np. panierowanych, marynowanych z dodatkami), ale samo mięso kurczaka nie jest produktem zakazanym.

Z perspektywy opieki nad dzieckiem ważne jest nie tylko wskazanie produktu do eliminacji, ale też praktyka: czytanie etykiet, unikanie wspólnego używania desek/noży z produktami glutenowymi oraz kontrola składników w gotowych daniach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Celiakia to przewlekła choroba związana z nietolerancją glutenu, w której spożycie glutenu wywołuje stan zapalny w jelicie i może zaburzać wchłanianie składników odżywczych. U dzieci może wpływać na wzrost, masę ciała i samopoczucie, dlatego dieta ma kluczowe znaczenie.
Trzeba wykluczać produkty zawierające gluten, czyli w praktyce te z pszenicy oraz wyroby na jej bazie (np. mąki, pieczywo, makarony). W opiece ważne jest też sprawdzanie składu produktów przetworzonych, bo gluten bywa dodatkiem technologicznym.
Mąka pszenna jest wytwarzana z pszenicy, a pszenica jest typowym źródłem glutenu. W celiakii nawet niewielkie ilości glutenu mogą szkodzić, więc eliminacja mąki pszennej i jej przetworów jest podstawową zasadą diety.
Ryż jest naturalnie bezglutenowy i zwykle może być składnikiem diety bezglutenowej. Trzeba jednak uważać na zanieczyszczenie krzyżowe (np. wspólna produkcja lub przygotowanie z produktami glutenowymi) i wybierać produkty o pewnym składzie.
Samo mleko nie zawiera glutenu, więc nie jest automatycznie zakazane w celiakii. Ograniczenie mleka bywa potrzebne tylko w szczególnych sytuacjach zdrowotnych (np. współistniejące problemy trawienne), ale nie wynika bezpośrednio z samej konieczności diety bezglutenowej.
Naturalne mięso kurczaka nie zawiera glutenu. Uwaga dotyczy produktów przetworzonych, np. panierowanych kotletów, gotowych nuggetsów czy wędlin, gdzie gluten może pojawić się w panierce lub dodatkach. W praktyce opiekun powinien sprawdzać etykiety.
Najpewniejsza metoda to czytanie etykiet i wyszukiwanie informacji o zbożach glutenowych oraz składnikach na ich bazie. Warto też zwracać uwagę na ostrzeżenia o możliwej obecności glutenu. W placówce opiekuńczej pomocne są stałe listy sprawdzonych produktów.
Stosuj oddzielne deski, noże i tostery dla produktów bezglutenowych, myj ręce i blaty przed przygotowaniem posiłku oraz przechowuj produkty bezglutenowe osobno. Nawet okruszki pieczywa pszennego mogą być problemem, dlatego procedury kuchenne są tak ważne.
Do typowych błędów należą: nieuwzględnianie "ukrytego" glutenu w produktach przetworzonych, brak kontroli przekąsek i słodyczy, wspólne używanie naczyń i sprzętów z produktami glutenowymi oraz zakładanie, że każde zboże (np. ryż) zawiera gluten.
Ucz się przez skojarzenie "choroba → eliminowany składnik → przykładowe produkty". Dla celiakii kluczem jest gluten i produkty pszenne. Trenuj na etykietach oraz na przykładach posiłków w placówce. Na egzaminie czytaj uważnie, co dokładnie trzeba wykluczyć.
info

Statystycznie 70% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Źródła:

  • NHS (UK) – Coeliac disease, diet and foods to avoid: https://www.nhs.uk/conditions/coeliac-disease/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Mayo Clinic – Celiac disease (dietary management overview): https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/celiac-disease/symptoms-causes/syc-20352220 (dostęp: 2026-02-28)
  • Coeliac UK – The gluten free diet (what contains gluten): https://www.coeliac.org.uk/information-and-support/living-gluten-free/the-gluten-free-diet/ (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Materiały edukacyjne organizacji zajmujących się celiakią i dietą bezglutenową
  • Podręczniki z dietetyki/żywienia dzieci (rozdziały o dietach eliminacyjnych)
  • Zalecenia kliniczne dotyczące celiakii u dzieci (wytyczne towarzystw gastroenterologicznych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego