Powiększenie mikroskopu (rozumiane jako powiększenie uzyskiwane przez cały układ obserwacyjny) wynika z tego, że mikroskop składa się z dwóch członów: obiektywu oraz okularu. Obiektyw tworzy rzeczywisty, powiększony obraz pośredni, a okular działa jak lupa, która ten obraz pośredni dodatkowo "powiększa" kątowo dla oka.
Dlatego całkowite powiększenie zapisuje się jako iloczyn:
G = βob · γok
W typowych ujęciach dydaktycznych spotyka się też równoważne zapisy, w których:
- βob (powiększenie obiektywu) wiąże się z parametrami obiektywu i geometrią układu (np. z długością tubusu lub odległością między ogniskami) oraz ogniskową obiektywu,
- γok (powiększenie okularu) zależy od ogniskowej okularu oraz od przyjętej umownie odległości dobrego widzenia (często przyjmuje się wartość 250 mm jako konwencję do porównań).
Poprawny wzór musi więc zawierać oba czynniki (obiektyw i okular). Odpowiedzi, które podają wyłącznie zależność dla okularu (np. sama relacja typu "250/f"), opisują powiększenie jak dla lupy/okularu, ale pomijają wkład obiektywu – nie mogą więc opisywać powiększenia całego mikroskopu. Z kolei odpowiedzi ograniczone tylko do obiektywu nie uwzględniają wpływu ogniskowej okularu, a w praktyce wymiana okularu zmienia powiększenie obserwacji.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedzi widzisz iloczyn dwóch powiększeń (obiektywu i okularu), to zwykle jest to właściwa konstrukcja dla mikroskopu. Jeżeli jest tylko jeden czynnik, prawdopodobnie dotyczy to jednego elementu układu, a nie całości.
