KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2011

PYTANIE NR 7.
Które z wymienionych poniżej urządzeń posiada jedno uzwojenie nawinięte na toroidalnym rdzeniu i służy do płynnej regulacji napięcia?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Autotransformator ma jedno uzwojenie z odczepami (uzwojenie wspólne dla strony pierwotnej i wtórnej), często na rdzeniu toroidalnym. Dzięki zmianie punktu odczepu można uzyskać płynną regulację napięcia wyjściowego. Zwykły transformator ma zwykle dwa oddzielne uzwojenia, a bocznik nie służy do regulacji napięcia.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna jest odpowiedź "Autotransformator.", ponieważ autotransformator jest odmianą transformatora, w której zastosowano jedno uzwojenie z wyprowadzonymi odczepami. Część uzwojenia pełni wtedy rolę strony pierwotnej, a część (wspólna lub inna sekcja tego samego uzwojenia) – strony wtórnej. Taka budowa spełnia kluczowy warunek z pytania: "jedno uzwojenie nawinięte na toroidalnym rdzeniu".

Drugi warunek z pytania dotyczy płynnej regulacji napięcia. W praktyce realizuje się ją w autotransformatorach regulacyjnych (często nazywanych wariakami), gdzie napięcie wyjściowe zmienia się przez dobór punktu odczepu (np. poprzez ruchomy styk po uzwojeniu). Dzięki temu regulacja jest ciągła, a nie skokowa.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Transformator." – w typowym ujęciu szkolnym transformator ma dwa oddzielne uzwojenia: pierwotne i wtórne. Może mieć rdzeń toroidalny, ale warunek "jedno uzwojenie" wskazuje na autotransformator, nie na transformator dwuuzwojeniowy.
  • "Bocznik." – bocznik to element elektryczny stosowany m.in. do pomiaru prądu (mała rezystancja równoległa) lub do obejścia części obwodu. Nie jest urządzeniem transformatorowym, nie ma uzwojeń na rdzeniu i nie służy do regulacji napięcia w sensie transformacji.
  • "Posobnik." – to określenie nie jest powszechnie stosowane jako standardowa nazwa urządzenia do płynnej regulacji napięcia w podstawowej elektrotechnice. W kontekście cech konstrukcyjnych i funkcji opisanej w pytaniu właściwą identyfikacją pozostaje autotransformator.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "jedno uzwojenie" oraz "regulacja napięcia", najczęściej chodzi o autotransformator (zwłaszcza regulacyjny), a nie o klasyczny transformator z dwoma uzwojeniami.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Autotransformator ma jedno uzwojenie z odczepami, które jest częściowo wspólne dla strony wejściowej i wyjściowej. Klasyczny transformator ma zwykle dwa oddzielne uzwojenia: pierwotne i wtórne. Ta różnica wpływa m.in. na sposób separacji galwanicznej.
Płynna regulacja polega na zmianie punktu poboru napięcia z uzwojenia (odczepu). W autotransformatorze regulacyjnym stosuje się często ruchomy styk, który przesuwa się po zwojach, zmieniając liczbę zwojów "aktywnych" i przez to napięcie na wyjściu.
To kluczowa cecha rozpoznawcza. Jedno uzwojenie wskazuje na autotransformator (uzwojenie wspólne), a nie na typowy transformator dwuuzwojeniowy. Na egzaminie takie sformułowanie ma naprowadzić na właściwą klasę urządzenia, nie tylko na ogólne pojęcie "transformator".
Nie. Autotransformator może mieć różne kształty rdzenia, ale w praktyce spotyka się także wykonania toroidalne. W pytaniu rdzeń toroidalny jest dodatkową cechą konstrukcyjną, jednak o poprawnej odpowiedzi decyduje głównie połączenie: jedno uzwojenie + regulacja napięcia.
Bocznik to element o małej rezystancji używany m.in. do pomiaru dużych prądów (przez wytworzenie małego spadku napięcia) lub do obejścia fragmentu obwodu. Nie jest urządzeniem transformatorowym: nie ma uzwojeń na rdzeniu i nie służy do transformacji ani płynnej regulacji napięcia.
Autotransformatory regulacyjne wykorzystuje się tam, gdzie potrzebna jest kontrolowana zmiana napięcia zasilania, np. w stanowiskach testowych, diagnostyce urządzeń elektrycznych lub przy uruchamianiu i sprawdzaniu pracy podzespołów. Ważne jest zachowanie zasad bezpieczeństwa i poprawne zabezpieczenia obwodu.
Typowy autotransformator nie zapewnia pełnej separacji galwanicznej, bo strona wejściowa i wyjściowa są elektrycznie połączone przez wspólne uzwojenie. To ważna różnica względem transformatora dwuuzwojeniowego, który może zapewniać separację (zależnie od wykonania i przeznaczenia).
Najczęstsze błędy to: wybór ogólnej odpowiedzi "transformator" bez analizy warunku "jedno uzwojenie", mylenie regulacji napięcia z elementami rezystancyjnymi lub pomiarowymi (np. bocznik), oraz pomijanie informacji o odczepach uzwojenia, które umożliwiają zmianę napięcia.
W praktyce warsztatowej i dydaktycznej "wariak" bywa używany jako nazwa autotransformatora regulacyjnego (umożliwiającego płynną zmianę napięcia). Warto jednak pamiętać, że na egzaminach zwykle oczekuje się formalnej nazwy: autotransformator lub autotransformator regulacyjny.
Szukaj sformułowań: "jedno uzwojenie", "odczepy", "uzwojenie wspólne" oraz funkcji typu regulacja napięcia. Gdy pojawia się informacja o dwóch uzwojeniach i separacji, częściej chodzi o transformator dwuuzwojeniowy.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Autotransformator ma jedno uzwojenie z odczepami (uzwojenie wspólne dla strony pierwotnej i wtórnej), często na rdzeniu toroidalnym."

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Autotransformator": https://pl.wikipedia.org/wiki/Autotransformator (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (EN) – "Autotransformer": https://en.wikipedia.org/wiki/Autotransformer (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (EN) – "Variac": https://en.wikipedia.org/wiki/Variac (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektrotechniki (działy: transformatory, autotransformatory)
  • Notatki/lekcje o maszynach i aparatach elektrycznych w zakresie podstawowym
  • Karty katalogowe i opisy autotransformatorów regulacyjnych (wariaków) producentów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego