KWALIFIKACJA BUD19 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 36.
Za pomocą którego wzoru należy obliczyć promień komina przemysłowego, przedstawionego na szkicu?
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny, który może być używany w kontekście egzaminu zawodowego dla technika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Promień r jest przyprostokątną w trójkącie prostokątnym utworzonym przez punkt obserwacyjny S1, środek okręgu O i punkt styczności.
Różnica kierunków daje kąt między stycznymi 5,4000g, a kąt w trójkącie przy S1 to jego połowa: 5,4000g : 2. Z definicji sin: r = 70,694 · sin(5,4000g : 2).

Pełne wyjaśnienie:

Ze szkicu wynika klasyczna sytuacja geodezyjna: z punktu obserwacyjnego S1 poprowadzono dwie styczne do okręgu (komina) w punktach styczności. Promień poprowadzony do punktu styczności jest prostopadły do stycznej, dlatego w trójkącie O–P–S1 (analogicznie O–L–S1) powstaje trójkąt prostokątny.

Na rysunku podano kierunki: kp i kl. Ich różnica wyznacza kąt między stycznymi: kp − kl = 5,4000g. To nie jest jeszcze kąt w trójkącie O–P–S1. Z własności konstrukcji z dwiema stycznymi wynika, że odcinek S1–O (do środka okręgu) dwusiecznie dzieli kąt między stycznymi, więc kąt przy wierzchołku S1 w rozpatrywanym trójkącie ma miarę:

α = (kp − kl) : 2 = 5,4000g : 2.

Znana odległość S1–O = 70,694 m jest przeciwprostokątną w trójkącie prostokątnym, a promień r jest przyprostokątną leżącą naprzeciw kąta α. Z definicji sinusa w trójkącie prostokątnym:

sin(α) = r / 70,694, więc po przekształceniu otrzymujemy r = 70,694 · sin(α), czyli dokładnie r = 70,694 · sin(5,4000g : 2).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • sin 5,4000g pomija fakt, że w trójkącie występuje połowa kąta między stycznymi; użycie pełnego kąta prowadzi do niepoprawnej zależności geometrycznej.
  • cos 5,4000g dodatkowo myli funkcję: cosinus odnosiłby się do przyprostokątnej przyległej do kąta, a tu promień jest przyprostokątną naprzeciw α.
  • cos(5,4000g : 2) zachowuje co prawda poprawny argument (połowę kąta), ale nadal stosuje niewłaściwą funkcję trygonometryczną dla tej konfiguracji boków.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w zadaniu pojawiają się dwie styczne, najpierw ustal, czy w trójkącie pracujesz na połowie kąta między nimi, a dopiero potem dobierz sin/cos według tego, czy szukany bok leży naprzeciw czy przy rozpatrywanym kącie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To kąt między dwiema liniami stycznymi poprowadzonymi z punktu S1 do okręgu. W praktyce wyznacza się go jako różnicę kierunków (kp − kl). W obliczeniach promienia używa się zwykle połowy tego kąta, bo odcinek S1–O jest dwusieczną.
Dwie styczne z punktu zewnętrznego tworzą kąt, który jest symetrycznie podzielony przez prostą łączącą punkt zewnętrzny ze środkiem okręgu (S1–O). Dlatego kąt w trójkącie prostokątnym O–P–S1 ma miarę (kp − kl)/2, a nie pełną różnicę kierunków.
Najpierw wskaż trójkąt prostokątny i nazwij boki: przeciwprostokątna to S1–O. Jeśli szukany bok (promień r) leży naprzeciw kąta przy S1, używasz sin. Jeśli leży przy tym kącie (przylega), wtedy używasz cos.
To wartości kierunków (odczyty z instrumentu) wyznaczające położenie dwóch celowych: na prawą i lewą styczną do obiektu. Ich różnica daje kąt między stycznymi. W zadaniach obiektów okrągłych kp i kl służą do określenia geometrii bez wchodzenia na obiekt.
Potrzebujesz instrumentu do pomiaru kierunków (np. teodolit lub tachimetr) oraz pomiaru odległości S1–O (np. dalmierz w tachimetrze). Kluczowe jest precyzyjne wyznaczenie stycznych oraz poprawny odczyt kierunków kp i kl w tej samej orientacji.
W tej wersji metody nie. Odległość S1–O pełni rolę przeciwprostokątnej w trójkącie prostokątnym i jest potrzebna do przejścia od funkcji trygonometrycznej do wartości promienia. Bez niej da się co najwyżej wyznaczyć relacje kątowe, ale nie skalę (metry).
To podstawowa własność okręgu: styczna "dotyka" okręgu w jednym punkcie, a promień poprowadzony do tego punktu jest prostopadły do stycznej. W zadaniach geodezyjnych ta prostopadłość tworzy trójkąt prostokątny, który upraszcza obliczenia promienia.
Gdy obiekt jest duży, niedostępny lub niebezpieczny do obejścia (kominy, silosy, zbiorniki) i nie da się łatwo zmierzyć średnicy taśmą czy dalmierzem po obwodzie. Metoda stycznych pozwala pracować z jednego stanowiska, wykorzystując kierunki i jedną odległość.
Najczęściej: (1) użycie pełnego kąta (kp − kl) zamiast połowy, (2) zamiana sin z cos, (3) nieprawidłowe wskazanie przeciwprostokątnej (mylenie S1–O z innym odcinkiem), (4) nieuwzględnienie, że jednostka to grady (g), a nie stopnie.
Grad to jednostka kąta używana w geodezji; pełny kąt ma 400g. W zadaniach nie zawsze trzeba przeliczać na stopnie, ale trzeba konsekwentnie używać tej samej jednostki w obliczeniach. Jeśli wzór używa sin(…g), argument pozostaje w gradach zgodnie z kalkulatorem/ustawieniem instrumentu.
info

Statystycznie 46% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że z definicji sin: r = 70,694 · sin(5,4000g : 2).

Materiały:

  • Podręcznik/ćwiczenia z geodezji inżynieryjnej (dział: pomiary obiektów okrągłych metodą stycznych)
  • Powtórzenie trygonometrii w trójkącie prostokątnym (sin i cos) na przykładach geometrycznych
  • Zadania rachunkowe z kątami w gradach (g) i przeliczaniem/interpretacją różnic kierunków

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego