KWALIFIKACJA MEP2 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 39.
Zasadę pasowania luźnego według stałego wałka określa zapis
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis pasowania składa się z pola tolerancji otworu (wielka litera) i wałka (mała litera) oraz klas IT. W systemie stałego wałka wałek ma zwykle położenie "h" (odchyłka górna równa 0). Pasowanie luźne uzyskuje się, gdy otwór ma pole powyżej wałka, np. G7/h6.

Pełne wyjaśnienie:

W układzie tolerancji i pasowań (ISO) zapis typu G7/h6 oznacza parę: otwór i wałek. Wielka litera (np. G, H, P) dotyczy otworu, mała litera (np. h, g, k, s) dotyczy wałka, a liczby (np. 7, 6) to klasy dokładności IT.

System stałego wałka polega na tym, że jako bazę przyjmuje się wałek o położeniu pola tolerancji h (jego odchyłka górna wynosi 0), a wymagany rodzaj pasowania uzyskuje się doborem położenia pola tolerancji otworu (litera otworu).

Pasowanie luźne to takie, w którym w całym zakresie tolerancji występuje luz (otwór jest "większy" od wałka). Dlatego, przy wałku h6, otwór powinien mieć pole tolerancji przesunięte w stronę dodatnich odchyłek tak, aby zapewnić luz. Zapis G7/h6 jest przykładem pasowania luźnego w układzie stałego wałka, ponieważ wałek ma położenie "h", a otwór ma pole zapewniające luz względem wałka.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w kontekście pytania:

  • H7/s6 – wałek ma położenie s, które odpowiada dodatnim odchyłkom (wałek "większy"), co typowo prowadzi do pasowań ciasnych/wciskowych, a nie do zasady stałego wałka.
  • H7/g6 – choć H7 jest bardzo częstym wyborem dla otworu w systemie stałego otworu, tutaj wałek ma położenie g, więc nie spełnia założenia "stałego wałka" o położeniu h.
  • P7/k6 – wałek ma położenie k (nie h), a otwór P jest nietypowym wyborem dla prostej zasady stałego wałka; taka para nie reprezentuje wprost reguły "stałego wałka" z wałkiem h.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw sprawdź, czy w odpowiedzi występuje wałek h (to klucz dla "stałego wałka"), a dopiero potem oceniaj, czy litera otworu daje luz (pasowanie luźne), przejście czy wcisk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To zapis pary: otwór (G7) i wałek (h6). Litery określają położenie pól tolerancji (odchyłki podstawowe), a liczby klasy IT. Razem informują, jaki będzie charakter współpracy (luz, przejście lub wcisk).
Najprościej po tym, że wałek ma położenie pola tolerancji h. W systemie stałego wałka zmienia się zwykle literę otworu (np. G, H, J…), aby uzyskać wymagany luz lub wcisk, przy stałym położeniu wałka.
Duża litera dotyczy otworu, a mała wałka. Zamiana lub pomylenie liter zmienia interpretację, bo inne są odchyłki podstawowe otworów i wałków. To częsty błąd w zadaniach testowych.
To klasa dokładności IT (stopień tolerancji). Im mniejsza liczba, tym zwykle węższa tolerancja i większa dokładność wykonania. W zapisie pasowania liczby mówią o "szerokości" pól tolerancji otworu i wałka.
Luźne jest takie pasowanie, w którym zawsze występuje luz między częściami, co ułatwia montaż i demontaż. W praktyce optyka-mechanika bywa stosowane tam, gdzie ważna jest regulacja, brak naprężeń i łatwe serwisowanie.
Nie. System stałego wałka zakłada wałek o położeniu h. W zapisie H7/g6 wałek ma położenie g, więc nie spełnia tej zasady. To raczej przykład do rozważań w innym układzie doboru.
Położenie wałka s oznacza dodatnie odchyłki (wałek "większy" względem wymiaru nominalnego), co sprzyja pasowaniom ciasnym/wciskowym. Takie pasowania stosuje się, gdy element ma być osadzony na stałe, a nie z luzem.
W tulejach, oprawach, mocowaniach elementów wymagających regulacji i demontażu (np. pierścienie dystansowe, gniazda osłon, elementy ustawcze). Luz pozwala składać układ bez zakleszczeń i ogranicza ryzyko naprężeń w elementach optycznych.
Najczęstsze to: mylenie otworu z wałkiem (wielka/mała litera), pomijanie "stałego wałka" i wybór odpowiedzi z H7 z przyzwyczajenia, oraz ocenianie pasowania wyłącznie po liczbach IT bez analizy położenia pól tolerancji.
Warto ćwiczyć na tablicach pasowań: rozpoznawanie, która litera dotyczy otworu i wałka, oraz szybkie ustalanie systemu (stały otwór/stały wałek). Pomaga też nauka kilku typowych par (np. z wałkiem h) i ich charakteru.
info

Około 47% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Zapis pasowania składa się z pola tolerancji otworu (wielka litera) i wałka (mała litera) oraz klas IT."

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1 (dokument normatywny opisujący położenia pól tolerancji i klasy IT).
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2 (tabele/zasady wyznaczania odchyłek i tolerancji dla pasowań).
  • PN-EN ISO 286 (polska wersja norm ISO 286 dotyczących układu tolerancji i pasowań; odpowiednik stosowany w praktyce rysunku technicznego w Polsce).

Materiały:

  • Tablice pasowań ISO (układ tolerancji i pasowań) – materiały do rysunku technicznego/TPM
  • Podręcznik do rysunku technicznego maszynowego (dział: tolerancje i pasowania)
  • Normy ISO/PN-EN dotyczące systemu tolerancji i pasowań (ISO 286)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego