W recepcie zapisano: Pepsini 5,0, Acidi hydrochloridi dil. 5,0, Sir. simplicis 20,0, Aquae ad 200,0. Kluczowe są dwie rzeczy: poprawne obliczenie stężenia czystego HCl oraz właściwa kolejność wykonania leku z pepsyną.
1) Obliczenie stężenia HCl
"Acidum hydrochloricum dilutum" oznacza rozcieńczony kwas solny stosowany w recepturze, a nie HCl w stężeniu 100%. Jeżeli jest to roztwór 10%, to 5,0 g takiego roztworu zawiera 0,5 g czystego HCl (5,0 g × 0,10 = 0,5 g). Całkowita masa preparatu to 200 g, więc stężenie końcowe czystego HCl wynosi 0,25% (0,5 g / 200 g × 100%). Ponieważ 0,25% jest mniejsze niż 0,5%, dopuszczalne stężenie nie zostało przekroczone.
2) Kolejność sporządzania
Pepsyna jest enzymem wrażliwym na niekorzystne warunki środowiska; w zbyt silnie kwaśnym roztworze może ulec inaktywacji. Dlatego praktycznie dąży się do tego, aby pepsyna nie była najpierw kontaktowana z kwasem w wysokim lokalnym stężeniu. Poprawny sposób wykonania to: rozpuścić pepsynę w przepisanej ilości wody, następnie dodać syrop prosty (skorygować lepkość/smak), a rozcieńczony kwas solny dodać na końcu, po wstępnym rozproszeniu enzymu w wodzie.
Dlaczego pozostałe warianty są błędne?
- Odpowiedzi mówiące, że "stężenie zostało przekroczone" wynikają zwykle z pomyłki: potraktowania 5,0 g roztworu rozcieńczonego jak 5,0 g czystego HCl i policzenia 2,5% (5/200×100). To błąd, bo nie uwzględnia stężenia roztworu.
- Wariant sugerujący rozpuszczanie pepsyny bezpośrednio w rozcieńczonym kwasie jest niekorzystny technologicznie: powoduje natychmiastowy kontakt enzymu z kwaśnym środowiskiem i zwiększa ryzyko inaktywacji, mimo że końcowe stężenie HCl może być jeszcze dopuszczalne.
- Wariant z wydaniem pepsyny w proszkach nie odpowiada postaci leku wynikającej z recepty (syrop i woda do 200 g wskazują na lek płynny) oraz nie realizuje właściwej technologii przygotowania mieszaniny płynnej.
Podsumowując: po prawidłowym przeliczeniu roztworu 10% otrzymuje się 0,25% czystego HCl (poniżej limitu), a technologicznie kwas powinien być dodany na końcu.
