KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 6.
Zgodnie z danymi w tabeli, wymiar obróbkowy na rysunku tulei wykonany w klasie IT10 zawiera się w zakresie wymiarowym
Ilustracja przedstawia tabelę z wymiarami granicznymi oraz rysunek techniczny tulei.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Klasa IT10 określa szerokość pola tolerancji zależną od przedziału wymiarowego i wymiaru nominalnego z rysunku tulei.
Poprawny zakres to taki, w którym dolna i górna granica wynikają z właściwych odchyłek dla IT10 (z tabeli), a pozostałe przedziały mają inną szerokość lub nie odpowiadają IT10 dla danego nominału.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba połączyć dwie umiejętności: odczyt wymiaru nominalnego z rysunku oraz dobór tolerancji z tabeli dla klasy dokładności IT10.

Klasa IT (International Tolerance) opisuje szerokość pola tolerancji, czyli różnicę między wymiarem górnym i dolnym. Wartość tej szerokości nie jest stała: zależy od przedziału wymiarowego (np. inna dla kilku milimetrów, inna dla kilkudziesięciu). Dlatego w praktyce nie "zgaduje się" tolerancji, tylko korzysta z tablic.

Odpowiedź "9,971÷10,029" jest poprawna, ponieważ odpowiada zakresowi wymiarów granicznych otrzymanych z danych tabelarycznych dla IT10 dla wymiaru nominalnego z rysunku (nominał oraz właściwe odchyłki graniczne). Taki zapis oznacza, że detal jest zgodny, jeśli rzeczywisty wymiar mieści się między wartością dolną i górną.

Pozostałe odpowiedzi są błędne z typowych powodów:

  • Przedziały o większej szerokości mogą odpowiadać klasie o mniejszej dokładności (np. wyższy numer IT), więc nie spełniają wymogu IT10.
  • Przedziały o innej asymetrii względem nominału mogą wynikać z użycia niewłaściwej tabeli/zakresu wymiarowego albo pomylenia odchyłek (np. dobrania odchyłek dla innego przedziału D).
  • Może też wystąpić błąd interpretacji: zamiast tolerancji wymiaru końcowego stosuje się wartości kojarzone z naddatkiem lub inną operacją technologiczną.

Na egzaminie warto sprawdzić: (1) jaki jest wymiar nominalny na rysunku, (2) jaki jest jego przedział wymiarowy w tabeli, (3) jaka jest szerokość tolerancji dla IT10, (4) czy wskazany zakres ma dokładnie te granice.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
IT10 to jedna z klas dokładności w systemie ISO tolerancji. Określa szerokość pola tolerancji (różnicę między wymiarem górnym i dolnym) dla danego przedziału wymiarowego. Im mniejszy numer IT, tym zwykle mniejsza tolerancja i większa dokładność wykonania.
Najpierw ustal wymiar nominalny z rysunku i jego przedział wymiarowy w tabeli (np. kilka–kilkanaście mm). Następnie odczytaj wartość tolerancji dla IT10 i zastosuj ją jako różnicę między granicą górną i dolną, zgodnie z danymi tabeli dla danego przypadku.
Bo wskazuje konkretne wymiary graniczne otrzymane z tabeli tolerancji dla klasy IT10 i nominału z rysunku. Jeżeli odchyłki graniczne z tabeli prowadzą dokładnie do takich wartości dolnej i górnej, to detal spełnia wymagania, o ile pomiar mieści się w tym zakresie.
Najczęstsze pomyłki to: wybór złego przedziału wymiarowego, mylenie klasy IT (np. IT9 z IT10), odczyt z niewłaściwej kolumny/wiersza oraz traktowanie tolerancji jako "plus/minus" bez sprawdzenia, jakie odchyłki graniczne faktycznie podaje tabela dla danego przypadku.
Zwykle nie są to obliczenia w sensie matematycznym, tylko odczyt i zastosowanie danych z tabeli. Czasem trzeba jedynie przeliczyć granice przez dodanie odchyłek do nominału, ale kluczowe jest poprawne znalezienie wartości w tabeli, a nie złożone rachunki.
IT10 stosuje się, gdy wymagana jest umiarkowana dokładność typowa dla wielu operacji obróbki (np. toczenie/rozwiercanie w mniej wymagających pasowaniach). W praktyce dobór IT zależy od funkcji elementu, potrzebnego pasowania oraz możliwości technologicznych i kosztu wykonania.
Należy dobrać przyrząd o odpowiedniej rozdzielczości i niepewności, aby wiarygodnie ocenić zgodność z tolerancją. Dla małych tolerancji często potrzebny jest mikrometr lub średnicówka, a dla większych tolerancji może wystarczyć suwmiarka. Zawsze porównuj możliwości przyrządu z szerokością tolerancji.
Wymiary graniczne to najmniejszy i największy dopuszczalny wymiar elementu. Jeśli rysunek podaje klasę tolerancji i odsyła do tabel, to wymiary graniczne wyznacza się na podstawie nominału oraz odchyłek granicznych. Element jest zgodny, gdy pomiar mieści się w tym przedziale.
Bo szerokość tolerancji zależy od konkretnego przedziału wymiarowego i klasy IT, a różnice między klasami mogą być niewielkie. Samo "najwęższe" nie zawsze znaczy "IT10", a "najszersze" nie zawsze jest błędne bez sprawdzenia nominału. Wymagana jest praca z tabelą.
Ćwicz trzy kroki: (1) odczyt nominału i oznaczeń z rysunku, (2) szybkie znalezienie właściwego przedziału w tablicach tolerancji, (3) wyznaczenie wymiarów granicznych i ocena zgodności. Pomaga też zapamiętanie, że klasy IT rosną wraz z "luzem" tolerancji.
info

Statystycznie 29% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Normy dotyczące systemu tolerancji i pasowań (ISO 286 / PN-EN ISO 286)
  • Tablice tolerancji IT dla zakresów wymiarowych (materiały dydaktyczne z metrologii)
  • Podręcznik/metodyka z metrologii technicznej (tolerancje, odchyłki, pasowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego