W zadaniach z receptur gastronomicznych zakłada się proporcjonalność prostą: jeśli ilość surowca zwiększamy wielokrotnie, to (przy niezmienionej technologii i założeniach receptury) wielokrotnie rośnie też liczba porcji.
Dane: z 0,6 kg buraków wychodzi 5 porcji. Pytanie: ile porcji z 6 kg?
Najwygodniej wyznaczyć, ile razy zwiększono ilość buraków:
6 / 0,6 = 10, czyli 6 kg to dziesięciokrotność 0,6 kg.
Skoro surowca jest 10 razy więcej, to porcji będzie 10 razy więcej:
5 × 10 = 50 porcji.
Można to też policzyć jednym działaniem proporcją: 6 × 5 / 0,6 = 50.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- 30 porcji zwykle wynika z mechanicznego mnożenia 5 × 6 bez uwzględnienia, że punkt odniesienia to 0,6 kg, a nie 1 kg.
- 60 porcji pojawia się, gdy ktoś zakłada, że 6 kg daje "po 10 porcji na kilogram" bez policzenia faktycznego przelicznika z receptury.
- 80 porcji to typowy błąd zgadywania lub przyjęcia błędnego mnożnika (np. 16 zamiast 10) po pomyleniu działań na liczbach dziesiętnych.
W praktyce kucharskiej takie obliczenia pomagają zaplanować produkcję (ile przygotować surowca na konkretną liczbę gości) oraz kontrolować wydajność i zgodność z normą porcji.
