KWALIFIKACJA SPC7 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 33.
Zgodnie z zamieszczonym fragmentem instrukcji laboratoryjnej, aby oznaczyć zawartość witaminy C w soku cytrynowym, należy badaną próbkę soku miareczkować
Ilustracja przedstawia fragment instrukcji laboratoryjnej dotyczącej oznaczania zawartości witaminy C.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W oznaczaniu witaminy C metodą miareczkową często stosuje się wskaźnik redoks DCPIP (dichlorofenoloindofenol).
Witamina C redukuje barwny odczynnik do formy bezbarwnej, a trwałe zabarwienie oznacza punkt końcowy. Kwasy szczawiowy i jabłkowy nie pełnią tu roli typowego titranta.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczanie zawartości witaminy C (kwasu askorbinowego) w sokach może być wykonywane metodą miareczkowania z wykorzystaniem wskaźnika redoks 2,6-dichlorofenoloindofenolu (DCPIP), nazywanego też dichlorofenoloindofenolem. To podejście jest popularne w dydaktyce i w laboratoriach kontroli jakości, ponieważ punkt końcowy jest łatwy do zaobserwowania: pojawienie się trwałego, lekkiego zabarwienia świadczy o nadmiarze utlenionej formy odczynnika.

Odpowiedź "dichlorofenoloindofenolem." jest poprawna, ponieważ witamina C działa jako reduktor: redukuje barwny DCPIP do formy odbarwionej. Dopóki w próbce jest witamina C, dodawany odczynnik jest redukowany i zabarwienie zanika. Gdy witamina C zostanie zużyta, kolejne krople odczynnika nie są już redukowane i pojawia się trwałe zabarwienie — to sygnał osiągnięcia punktu końcowego miareczkowania.

Pozostałe propozycje są błędne z powodów metodycznych:

  • "kwasem szczawiowym." — to związek spotykany w analizie i w chemii żywności, ale nie jest typowym odczynnikiem wskaźnikowym do oznaczania witaminy C w takim schemacie; wybór wynika często ze skojarzenia z innymi miareczkowaniami kwas-zasada.
  • "dehydroaskorbinianem." — brzmi jak "forma witaminy C", więc może mylić, ale w klasycznym miareczkowaniu potrzebny jest odczynnik, którego zmiana barwy/stopnia utlenienia jednoznacznie sygnalizuje punkt końcowy. Dehydroaskorbinian nie pełni w tym kontekście roli typowego titranta-wskaźnika.
  • "kwasem jabłkowym." — to naturalny składnik wielu owoców, jednak nie jest właściwym odczynnikiem do miareczkowego oznaczania witaminy C metodą opartej o reakcję redoks ze wskaźnikiem barwnym.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o witaminie C zwracaj uwagę, czy metoda jest opisana jako redoks (odbarwianie wskaźnika) czy jako inny typ oznaczenia. Nazwa "dichlorofenoloindofenol" jest charakterystyczna właśnie dla prostych oznaczeń miareczkowych witaminy C.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dichlorofenoloindofenol (DCPIP) to barwny wskaźnik redoks używany m.in. do oznaczania witaminy C. W formie utlenionej ma barwę, a po redukcji (np. przez kwas askorbinowy) odbarwia się, co ułatwia wyznaczenie punktu końcowego miareczkowania.
Witamina C redukuje DCPIP, więc dodawany odczynnik traci barwę, dopóki w próbce jest kwas askorbinowy. Gdy witamina C zostanie zużyta, pojawia się trwałe zabarwienie (nadmiar DCPIP) i to jest punkt końcowy. Następnie z objętości odczynnika wylicza się zawartość witaminy C.
Kwas jabłkowy jest składnikiem wielu owoców, ale nie jest wskaźnikiem redoks i nie daje charakterystycznego punktu końcowego dla reakcji witaminy C. W metodzie DCPIP potrzebny jest odczynnik, który zmienia barwę w reakcji utleniania-redukcji, a nie kolejny kwas organiczny.
W typowym oznaczaniu witaminy C metodą barwną nie zastępuje się DCPIP kwasem szczawiowym, bo to inny typ reagentu i inny mechanizm obserwacji punktu końcowego. DCPIP pełni rolę wskaźnika redoks z czytelną zmianą barwy, a kwas szczawiowy nie spełnia tej funkcji w tym schemacie.
Najczęściej myli się rodzaj miareczkowania: zamiast redoks wybiera się odczynniki "kwasowe" (bo sok jest kwaśny). Drugi błąd to sugerowanie się podobieństwem nazw (np. dehydroaskorbinian) zamiast funkcją odczynnika. Warto szukać słów-kluczy: wskaźnik, odbarwienie, redoks.
DCPIP to skrót od angielskiej nazwy 2,6-dichlorophenolindophenol. W praktyce laboratoryjnej oznacza to gotowy odczynnik/wskaźnik redoks wykorzystywany m.in. w miareczkowaniu witaminy C. Na egzaminie skrót często prowadzi do pytania o pełną nazwę odczynnika lub jego zastosowanie.
W miareczkowaniu redoks zwykle pojawia się wskaźnik zmieniający barwę w reakcji utleniania-redukcji (np. DCPIP) oraz opis odbarwiania/pojawienia się barwy w punkcie końcowym. W kwas-zasada typowe są pojęcia pH, zobojętnianie i wskaźniki kwasowo-zasadowe (np. fenoloftaleina).
Oznaczenia wykonuje się przy kontroli jakości surowca i wyrobu gotowego, przy weryfikacji deklaracji na etykiecie oraz przy badaniu wpływu procesu (pasteryzacja, magazynowanie, dostęp tlenu) na straty witaminy C. W zakładach jest to też element monitorowania stabilności produktu.
Powtórz: zasadę działania wskaźników redoks, obserwację punktu końcowego, nazwy odczynników (w tym DCPIP) i typowe próbki (soki, owoce). Ćwicz czytanie poleceń: czy pytanie dotyczy doboru odczynnika, przebiegu reakcji, czy obliczeń ze zużycia titranta.
Przeszkadzać mogą intensywne barwniki naturalne, mętność, obecność innych reduktorów oraz utlenianie witaminy C podczas przygotowania próbki (kontakt z tlenem, światłem, podwyższoną temperaturą). Dlatego ważne jest szybkie przygotowanie próbki i stosowanie procedury zgodnej z instrukcją laboratoryjną.
info

Około 48% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Kwasy szczawiowy i jabłkowy nie pełnią tu roli typowego titranta."

Źródła:

  • Wikipedia (EN): 2,6-Dichlorophenolindophenol – https://en.wikipedia.org/wiki/2,6-Dichlorophenolindophenol (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia (PL): Witamina C – https://pl.wikipedia.org/wiki/Witamina_C (dostęp: 2026-02-28)
  • ChemLibreTexts: Redox Titrations (informacje ogólne o miareczkowaniach redoks i wskaźnikach) – https://chem.libretexts.org/Bookshelves/Analytical_Chemistry/Analytical_Chemistry_2.1_(Harvey)/16%3A_Titrimetric_Methods/16.4%3A_Redox_Titrations (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Skrypty szkolne/uczelniane z analizy żywności (dział: oznaczanie witaminy C metodą DCPIP)
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki laboratoryjne (pipetowanie, miareczkowanie, odczyt menisku)
  • Podręczniki z chemii analitycznej (wskaźniki redoks i punkt końcowy miareczkowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego