KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2022

PYTANIE NR 9.
Zniszczenie środowiska przyrodniczego na określonym obszarze przez spowodowanie nieodwracalnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu mechanizmów przyrodniczych określa się jako
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
"Dewastacja środowiska" oznacza skrajne zniszczenie na danym obszarze, prowadzące do nieodwracalnych zmian w strukturze i funkcjonowaniu przyrody.
"Degradacja" bywa rozumiana szerzej jako pogorszenie stanu, nie zawsze całkowicie nieodwracalne, a "rewitalizacja" i "rewaloryzacja" to działania naprawcze/przywracające wartości.

Pełne wyjaśnienie:

Określenie "dewastacja środowiska" odnosi się do sytuacji, w której na konkretnym obszarze dochodzi do bardzo poważnego, destrukcyjnego przekształcenia przyrody, skutkującego nieodwracalnymi zmianami w strukturze (np. układzie i składzie elementów ekosystemu) oraz w funkcjonowaniu mechanizmów przyrodniczych (np. obiegu materii, retencji, ciągłości siedlisk). W pytaniu kluczowe są właśnie dwa elementy: "zniszczenie" oraz "nieodwracalność". To one prowadzą do rozpoznania terminu "dewastacja".

Odpowiedź "degradacja środowiska" jest myląca, ponieważ opisuje ogólne pogorszenie jakości lub wartości środowiska. Degradacja może mieć różne stopnie i w części przypadków bywa ograniczana lub odwracana przez procesy naturalne albo działania człowieka. Dlatego, gdy w definicji podkreśla się nieodwracalne zmiany i "zniszczenie" na danym obszarze, trafniejszym pojęciem jest "dewastacja".

Odpowiedzi "rewitalizacja środowiska" oraz "rewaloryzacja środowiska" nie pasują do definicji, bo nie opisują stanu zniszczenia, tylko działania naprawcze. Rewitalizacja oznacza ożywienie i przywracanie funkcji (najczęściej kojarzone z obszarami zdegradowanymi), a rewaloryzacja wiąże się z przywracaniem lub podnoszeniem wartości (np. przyrodniczych, krajobrazowych). W kontekście egzaminu warto zapamiętać: dewastacja/degradacja opisują negatywną zmianę stanu, natomiast rewitalizacja/rewaloryzacja opisują proces poprawy.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawiają się sformułowania "nieodwracalne", "drastyczne zniszczenie", "zanik funkcjonowania mechanizmów przyrodniczych", to najczęściej chodzi o dewastację, a nie o ogólną degradację.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):

Dewastacja to skrajne zniszczenie środowiska na obszarze, zwykle kojarzone z trwałą utratą struktury i funkcji przyrodniczych.

Degradacja oznacza pogorszenie stanu (różny stopień), które nie zawsze musi być całkowicie nieodwracalne. W zadaniach egzaminacyjnych szukaj słów: "nieodwracalne", "zniszczenie".

"Nieodwracalne zmiany" wskazują na sytuację, w której ekosystem traci zdolność samodzielnego powrotu do wcześniejszego stanu.

Taki opis odpowiada dewastacji (zniszczeniu drastycznemu), a nie ogólnej degradacji, która może obejmować także lżejsze i potencjalnie odwracalne pogorszenie jakości środowiska.

Degradacja to pogorszenie jakości środowiska (np. gleby, wód, krajobrazu) wskutek działalności człowieka lub procesów naturalnych.

W praktyce oznacza konieczność rozpoznania skali problemu, opisania przyczyn i zaproponowania działań: ograniczających presję, naprawczych lub rekultywacyjnych.

Dewastacja opisuje stan szkody i jej skutek (zniszczenie, utrata funkcji, nieodwracalność).

Rewitalizacja to działanie naprawcze – proces przywracania funkcji i "ożywienia" obszaru. Jeśli treść mówi o spowodowaniu zniszczeń, nie o naprawie, wybór powinien iść w stronę dewastacji.

Rewitalizacja to zorganizowany proces poprawy stanu obszaru zdegradowanego, ukierunkowany na przywracanie funkcji (przyrodniczych lub użytkowych) i poprawę jakości.

Stosuje się ją po rozpoznaniu problemu i zaplanowaniu działań, a nie jako określenie samego zniszczenia środowiska.

Rewaloryzacja dotyczy przywracania lub podnoszenia wartości obszaru, np. przyrodniczych i krajobrazowych.

Najczęściej wiąże się z działaniami porządkującymi, odtwarzającymi i poprawiającymi walory, a więc jest pojęciem "naprawczym", nie opisem nieodwracalnego zniszczenia.

Najczęściej są to: "nieodwracalne", "trwałe", "całkowite zniszczenie", "zanik funkcjonowania", "utrata struktury", "brak możliwości samoistnej regeneracji".

Na egzaminie warto podkreślać te fragmenty w treści, bo prowadzą do wyboru terminu o największej skali szkody.

Nie. Degradacja oznacza pogorszenie stanu środowiska, ale może mieć różną intensywność.

Część skutków bywa ograniczana przez naturalną regenerację lub działania człowieka (np. rekultywację). Gdy w zadaniu wyraźnie mowa o "nieodwracalności", zwykle chodzi o dewastację.

Najczęstszy błąd to wybór "degradacji" nawykowo, bo jest częściej używana w języku potocznym.

Drugi błąd to mylenie pojęć stanu (dewastacja/degradacja) z pojęciami działań naprawczych (rewitalizacja/rewaloryzacja). Pomaga sprawdzenie, czy treść mówi o szkodzie czy o naprawie.

Najpierw wyłów 1–2 słowa rozstrzygające (np. "nieodwracalne", "zniszczenie", "przywracanie").

Potem dopasuj, czy opis dotyczy stanu negatywnego (dewastacja/degradacja), czy procesu naprawy (rewitalizacja/rewaloryzacja). To redukuje ryzyko pomyłki przy podobnych terminach.

info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "dewastacja" (definicja ogólna), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/dewastacja;3891552.html (dostęp: 2026-03-01)
  • Encyklopedia PWN – hasło "degradacja" (definicja ogólna), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/degradacja;3890580.html (dostęp: 2026-03-01)
  • Słownik języka polskiego PWN – hasło "dewastacja", https://sjp.pwn.pl/sjp/dewastacja;2453717.html (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Słowniki i encyklopedie terminów z zakresu ochrony środowiska (hasła: degradacja, dewastacja)
  • Podręczniki akademickie z ekologii i ochrony środowiska omawiające typy przekształceń ekosystemów
  • Materiały dydaktyczne do kwalifikacji CHM.5 dotyczące oceny stanu środowiska i rozpoznawania zagrożeń

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego