KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 40.
Związki siarki i azotu pochodzące z antropogenicznych i naturalnych źródeł przyczyniają i powstawania kwaśnych deszczy. Na te opady szczególnie narażone są
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Kwasne opady (z udziałem związków siarki i azotu) mogą uszkadzać aparaty asymilacyjne i pośrednio zakwaszać glebę.
Drzewa iglaste są szczególnie narażone, bo igły utrzymują się cały rok, długo eksponując roślinę na depozycję zanieczyszczeń i ułatwiając kumulację skutków stresu środowiskowego.

Pełne wyjaśnienie:

Kwaśne opady powstają, gdy w atmosferze produkty przemian tlenków siarki i azotu przechodzą do kropelek wody i trafiają na powierzchnię ziemi jako deszcz, mgła lub tzw. depozycja mokra. Skutkiem jest m.in. zakwaszanie środowiska oraz obciążenie roślin związkami o działaniu drażniącym i fitotoksycznym.

Odpowiedź "drzewa iglaste" jest uzasadniona tym, że igły zwykle utrzymują się przez cały rok (często kilka lat). Oznacza to długotrwałą ekspozycję na opad i aerozole, a więc większe prawdopodobieństwo kumulacji oddziaływań na powierzchni aparatu asymilacyjnego. Dodatkowo kwaśne opady wpływają na glebę (wymywanie kationów zasadowych, mobilizacja niektórych metali), co pogarsza warunki odżywienia korzeni i może osłabiać drzewa, zwłaszcza w ekosystemach wrażliwych na zakwaszenie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są najlepszym wyborem w tym ujęciu?

  • "krzewinki" – to grupa roślin o mniejszych rozmiarach; choć również mogą ulegać uszkodzeniom, pytanie dotyczy "szczególnie narażonych" w typowym ujęciu szkód kwaśnych opadów, które często opisuje się na przykładzie drzewostanów.
  • "krzewy" – podobnie jak wyżej: mogą reagować negatywnie, ale nie są standardowo wskazywane jako najbardziej charakterystycznie narażone w porównaniu z iglastymi drzewami leśnymi.
  • "drzewa liściaste" – liście są sezonowe; w okresie bezlistnym ekspozycja na bezpośrednie oddziaływanie na liście jest mniejsza niż u iglastych, co w podstawowych uogólnieniach bywa wskazywane jako jedna z przyczyn większej wrażliwości iglastych.

W praktyce technika ochrony środowiska ważne jest, by łączyć tę wiedzę z monitoringiem: obserwacją objawów (np. uszkodzeń igieł), analizą danych o jakości powietrza (SO2, NOx) oraz oceną podatności siedlisk na zakwaszenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Kwasne deszcze to opady (oraz depozycja mokra) o podwyższonej kwasowości, powstające głównie z przemian tlenków siarki i azotu w atmosferze. Związki te mogą pochodzić ze spalania paliw, transportu, przemysłu, ale też ze źródeł naturalnych. Produkty reakcji rozpuszczają się w kroplach wody i trafiają na powierzchnię Ziemi.
Kluczowe są tlenki siarki (np. SO2) i tlenki azotu (NOx), które w atmosferze utleniają się i tworzą m.in. kwasy (siarkowy i azotowy) lub ich sole. To one odpowiadają za zakwaszanie wody opadowej oraz późniejsze skutki środowiskowe, np. zakwaszenie gleb i wód powierzchniowych.
Igły zwykle utrzymują się przez cały rok (często kilka lat), więc roślina jest dłużej narażona na kontakt z kwaśnymi kroplami i osadami z powietrza. Dłuższa ekspozycja zwiększa ryzyko kumulacji uszkodzeń na powierzchni igieł oraz stresu związanego z pogarszaniem warunków glebowych (zakwaszenie, wymywanie składników).
Wpływ dotyczy nie tylko samego deszczu, ale całego środowiska. Kwaśna depozycja może prowadzić do zakwaszenia gleb, wymywania kationów zasadowych oraz zmiany dostępności składników pokarmowych. To pośrednio osłabia rośliny, bo pogarsza warunki funkcjonowania korzeni i gospodarkę mineralną całego ekosystemu.
W lasach mogą pojawiać się uszkodzenia aparatu asymilacyjnego (np. igieł), spadek odporności drzew na inne stresy oraz pogorszenie jakości siedliska przez zakwaszenie gleby. Skutkiem bywa osłabienie wzrostu i większa podatność na choroby lub czynniki klimatyczne. Ocena zawsze wymaga powiązania obserwacji terenowych z danymi o zanieczyszczeniach.
To trudne, bo objawy mogą się nakładać. W praktyce porównuje się: rozkład szkód (czy jest powiązany z kierunkiem napływu zanieczyszczeń), dane o jakości powietrza i depozycji oraz stan gleby (pH, zasobność). Susza częściej daje objawy związane z deficytem wody, a mróz z uszkodzeniami po epizodach niskiej temperatury.
Najczęściej wskazuje się spalanie paliw (energetyka, ogrzewnictwo), transport drogowy oraz część procesów przemysłowych. Emisje te zależą od rodzaju paliwa, technologii spalania i stosowanych instalacji ograniczających zanieczyszczenia. W zadaniach egzaminacyjnych ważne jest rozróżnienie źródeł punktowych i liniowych oraz ich wpływu na depozycję.
Ryzyko wzrasta tam, gdzie łączą się wysokie emisje prekursorów (SO2, NOx) z warunkami sprzyjającymi przemianom atmosferycznym i opadom. W monitoringu istotne są trendy wieloletnie, sezonowość oraz epizody podwyższonego stężenia zanieczyszczeń. Zawsze analizuje się też wrażliwość lokalnych siedlisk na zakwaszenie.
Częsty błąd to utożsamianie kwaśnych opadów wyłącznie z "kwaśnym deszczem", bez uwzględnienia depozycji i skutków glebowych. Inny błąd to wybór odpowiedzi na podstawie wielkości roślin (krzewy vs drzewa), zamiast na podstawie ekspozycji i cech biologicznych (np. całorocznych igieł). Pomaga zapamiętanie: dłuższa ekspozycja = większe ryzyko.
Nie. Drzewa liściaste także mogą ulegać uszkodzeniom i cierpieć wskutek zakwaszenia gleby. Jednak w prostych ujęciach egzaminacyjnych często podkreśla się większą ekspozycję iglastych (igły utrzymywane przez cały rok). W praktyce odporność zależy od gatunku, siedliska, poziomu depozycji i współwystępujących stresorów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • U.S. Environmental Protection Agency (EPA), "Effects of Acid Rain" (sekcja o skutkach dla lasów i roślinności), https://www.epa.gov/acidrain/effects-acid-rain (dostęp: 2026-03-02)
  • European Environment Agency (EEA), "Acidification" / informacje o zakwaszeniu środowiska i depozycji zanieczyszczeń (tematy powiązane), https://www.eea.europa.eu/help/glossary/eea-glossary/acidification (dostęp: 2026-03-02)
  • Encyclopaedia Britannica, "Acid rain" (opis mechanizmu i oddziaływań na środowisko), https://www.britannica.com/science/acid-rain (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały edukacyjne o kwaśnych opadach i depozycji zanieczyszczeń (EPA/EEA)
  • Podręczniki z ochrony powietrza atmosferycznego i chemii środowiska
  • Opracowania z ekologii lasu i fizjologii roślin (reakcje na stres abiotyczny)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego