KWALIFIKACJA ELM5 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 19.
Jaką wartość rezystancji powinien posiadać rezystor R zaznaczony na rysunku, aby dioda LED pracowała w punkcie pracy przy IF=20 mA, UF=2 V?
Wartość rezystancji należy dobrać korzystając z podanego szeregu E12.
Ilustracja składa się z dwóch części.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rezystor szeregowy z diodą LED dobiera się z warunku ograniczenia prądu. Napięcie na rezystorze wynosi U_R = 5 V − 2 V = 3 V, więc z prawa Ohma R = U_R/I_F = 3 V/0,02 A = 150 Ω. Wartość 150 Ω jest w E12, bo 150 = 15 × 10¹.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodzie szeregowym z diodą LED konieczny jest rezystor ograniczający prąd, ponieważ sama dioda nie "ustala" bezpiecznego prądu po podaniu napięcia zasilania. Punkt pracy diody opisują parametry IF (prąd przewodzenia) oraz UF (napięcie przewodzenia).

Zgodnie z II prawem Kirchhoffa napięcie zasilania rozkłada się na elementy w szeregu. Skoro zasilanie ma 5 V, a na diodzie ma się odkładać 2 V, to na rezystorze musi się odłożyć:
UR = 5 V − 2 V = 3 V.

Następnie stosujemy prawo Ohma dla rezystora:
R = UR / IF.
Prąd 20 mA zamieniamy na ampery: 20 mA = 0,02 A.
Stąd:
R = 3 V / 0,02 A = 150 Ω.

Warunek "dobierz z szeregu E12" oznacza, że wybieramy wartości preferowane. Szereg E12 ma 12 wartości bazowych na dekadę (m.in. 10, 12, 15, 18, …, 82), a konkretną rezystancję uzyskuje się przez mnożenie przez potęgi 10. Dlatego 150 Ω = 15 × 10¹ jest poprawną wartością E12.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Dają zbyt duży prąd, bo napięcie na rezystorze pozostaje 3 V:

  • dla 100 Ω: I = 3 V/100 Ω = 30 mA (za dużo),
  • dla 15 Ω: I = 3 V/15 Ω = 200 mA (zdecydowanie za dużo),
  • dla 10 Ω: I = 3 V/10 Ω = 300 mA (zdecydowanie za dużo).

W praktyce zbyt mały rezystor powoduje przegrzewanie diody, spadek trwałości lub uszkodzenie, nawet jeśli chwilowo świeci jaśniej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosuje się zależność R = (U_zasilania − U_F) / I_F. Najpierw liczysz napięcie na rezystorze, potem dzielisz je przez prąd w amperach. Wynik zaokrąglasz do najbliższej wartości z wymaganego szeregu (np. E12).
LED ma nieliniową charakterystykę: niewielki wzrost napięcia może dać duży wzrost prądu. Rezystor ogranicza prąd do bezpiecznej wartości i stabilizuje punkt pracy. Bez niego dioda może pobrać zbyt duży prąd i ulec uszkodzeniu.
IF to prąd przewodzenia diody (taki, jaki ma płynąć w kierunku przewodzenia). UF to spadek napięcia na diodzie przy tym prądzie. To typowe parametry z karty katalogowej, używane do doboru rezystora.
Trzeba pamiętać, że 1 mA = 0,001 A. Zatem 20 mA = 20 × 0,001 A = 0,02 A. Błąd w zamianie jednostek to jedna z najczęstszych przyczyn złego wyniku rezystancji.
Szereg E12 to zestaw wartości preferowanych rezystancji (12 liczb na dekadę), stosowany w produkcji i handlu elementami. Ułatwia dobór: zamiast dowolnej liczby wybiera się najbliższą dostępną wartość, np. 15, 150, 1,5k itd. (te same wartości bazowe w różnych dekadach).
W tabeli E12 podaje się wartości bazowe dla jednej dekady. Każdą z nich mnoży się przez potęgi 10. Skoro w E12 jest 15, to istnieją też 150 (15 × 10), 1,5k (15 × 100) itd. Dlatego 150 Ω spełnia warunek doboru z E12.
Po doborze rezystora możesz policzyć prąd z prawa Ohma: I = (U_zasilania − U_F) / R. Jeśli wynik jest bliski wymaganemu (np. 20 mA), dobór jest poprawny. Przy większej różnicy trzeba wybrać inną wartość z szeregu.
Tak, większy rezystor zmniejszy prąd, a więc jasność LED, ale zwykle zwiększy bezpieczeństwo pracy. W praktyce często wybiera się wartość "w górę", jeśli zależy na trwałości lub gdy tolerancja elementów może podnieść prąd.
Najczęściej: brak odjęcia U_F od napięcia zasilania, zła zamiana mA na A, pomylenie jednostek Ω/kΩ, oraz niezrozumienie, że E12 obejmuje też dekady (np. 15 i 150). Częsty jest też wybór zbyt małego oporu "bo LED ma świecić mocniej".
Przećwicz schemat: policz U_R, zamień mA na A, wyznacz R, a potem sprawdź przynależność do szeregu (E12/E24). Warto robić szybki test kontrolny: oblicz prąd dla wybranego R i oceń, czy nie jest zbyt duży dla diody.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Rezystor szeregowy z diodą LED dobiera się z warunku ograniczenia prądu."

Źródła:

  • Wikipedia: Prawo Ohma — https://pl.wikipedia.org/wiki/Prawo_Ohma (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: E series of preferred numbers (szeregi preferowane, w tym E12) — https://en.wikipedia.org/wiki/E_series_of_preferred_numbers (dostęp: 2026-02-27)
  • Electronics Tutorials: LED Resistor Calculator / LED Series Resistor — https://www.electronics-tutorials.ws/diode/diode_8.html (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Notatki/arkusze z prawem Ohma i prawami Kirchhoffa (zadania rachunkowe)
  • Materiały o szeregach preferowanych rezystorów (E6, E12, E24) i doborze elementów
  • Podstawy elektroniki: charakterystyka diody i parametry U_F oraz I_F (karty katalogowe)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego