Dobrowolne (uznaniowe) składniki wynagrodzenia to takie elementy płacy, które nie przysługują automatycznie z samego faktu świadczenia pracy w określonych warunkach, lecz zależą od decyzji pracodawcy albo od spełnienia kryteriów określonych w wewnętrznych zasadach (np. regulaminie premiowania) i często zawierają element oceny.
Odpowiedź "premię motywacyjną" uznaje się za dobrowolny składnik, ponieważ jest to typowy przykład świadczenia o charakterze uznaniowym lub warunkowym: może być przyznana za wyniki, jakość pracy, realizację celów, dyscyplinę pracy itp. Jej wypłata zwykle nie wynika wprost z samej normy czasu pracy, tylko z mechanizmu motywacyjnego przyjętego w zakładzie pracy.
Pozostałe odpowiedzi odnoszą się do składników o charakterze obligatoryjnym (roszczeniowym) w tym sensie, że po spełnieniu ustawowych lub umownych warunków pracownik może skutecznie domagać się ich wypłaty:
- "wynagrodzenie zasadnicze" jest podstawowym, stałym elementem płacy wynikającym z umowy o pracę i zasad wynagradzania – co do zasady nie jest dobrowolne.
- "dodatek za pracę w godzinach nocnych" jest związany z wykonywaniem pracy w porze nocnej; jeśli praca była wykonywana w tych godzinach, dodatek staje się należny.
- "dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych" wiąże się z wykonywaniem pracy ponad normę; gdy powstają nadgodziny i są rozliczane dodatkiem, ma on charakter należny.
W praktyce kadrowo-płacowej rozróżnienie to jest ważne, bo wpływa na sposób dokumentowania podstawy wypłaty (np. polecenie nadgodzin, ewidencja czasu pracy, regulamin premiowania) oraz na ryzyko błędów: niewypłacenie składnika obowiązkowego może skutkować roszczeniem pracownika, a niewypłacenie składnika uznaniowego co do zasady wymaga oceny, czy w danym zakładzie nie stał się on "gwarantowany" przez konkretne zapisy wewnętrzne.
