KWALIFIKACJA SPO4 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 26.
Dominacja prawej ręki, prawej nogi oraz lewego oka u trzyletniego dziecka wskazuje na prawdopodobieństwo ustalenia lateralizacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dominacja prawej ręki i prawej nogi przy jednoczesnej dominacji lewego oka oznacza przewagę różnych stron dla różnych narządów.
Taki układ jest typowy dla lateralizacji skrzyżowanej, a nie jednorodnie prawostronnej lub lewostronnej. "Nieustalona" dotyczy braku wyraźnej dominacji.

Pełne wyjaśnienie:

Lateralizacja opisuje przewagę jednej strony ciała w zakresie sprawności i preferencji funkcjonalnych (np. ręki, nogi, oka). W praktyce obserwacyjnej u dzieci analizuje się, czy dominacja jest spójna (ta sama strona "wygrywa" w większości obszarów), czy też występuje układ mieszany.

W podanym przykładzie trzyletnie dziecko ma dominację prawej ręki oraz prawej nogi, ale dominację lewego oka. Oznacza to, że w zakresie kończyn dominuje strona prawa, natomiast w zakresie narządu wzroku dominuje strona lewa. Taki "krzyż" stron jest charakterystyczny dla lateralizacji skrzyżowanej – dominacja nie jest jednorodnie po jednej stronie dla wszystkich analizowanych funkcji.

Odpowiedź "prawostronnej" byłaby adekwatna wtedy, gdy również dominacja oka wskazywałaby na stronę prawą (spójny wzorzec). Odpowiedź "lewostronnej" wymagałaby przewagi lewej ręki i lewej nogi (oraz zwykle także lewego oka). Natomiast "nieustalona" lateralizacja odnosi się do sytuacji, gdy trudno wskazać wyraźną dominację (dziecko często zmienia rękę, nie ma stabilnej preferencji), a nie gdy dominacje są wyraźne, ale różnostronne.

W pracy opiekunki dziecięcej ważne jest, by nie oceniać pochopnie na podstawie jednej cechy (np. ręki), tylko uwzględniać pełny opis. Zwraca się też uwagę, że u małych dzieci preferencje mogą się jeszcze stabilizować, dlatego istotna jest systematyczna obserwacja w różnych aktywnościach (zabawy manipulacyjne, rzuty, kopnięcia, patrzenie przez "lunetę" z dłoni).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Lateralizacja to proces kształtowania się dominacji jednej strony ciała w wykonywaniu czynności (np. używanie częściej jednej ręki, jednej nogi lub jednego oka). W obserwacji rozwoju opisuje się, czy dominacja jest już stabilna i czy dotyczy kilku obszarów funkcjonowania.
Lateralizacja skrzyżowana występuje wtedy, gdy dominacja nie jest spójna stronnie, np. dziecko częściej manipuluje prawą ręką, ale celuje lewym okiem albo woli kopać lewą nogą. Kluczowe jest, że dominacje są wyraźne, tylko "po różnych stronach".
Dominacja oka wpływa na sposób celowania, śledzenia wzrokiem i koordynację wzrokowo-ruchową. Jeśli oko dominujące jest po innej stronie niż ręka dominująca, dziecko może potrzebować więcej czasu na precyzyjne czynności (np. celowanie, rysowanie), choć nie zawsze jest to problem.
Najczęściej rozróżnia się lateralizację prawostronną i lewostronną (spójna dominacja jednej strony) oraz lateralizację skrzyżowaną (dominacje mieszane). Czasem mówi się też o lateralizacji nieustalonej, gdy brak stabilnej preferencji i dziecko często zmienia stronę.
O lateralizacji nieustalonej mówi się, gdy dziecko nie ma wyraźnej, powtarzalnej preferencji (np. raz rysuje prawą, raz lewą ręką; w podobnych zadaniach wybiera losowo). Sama różnostronność (np. prawa ręka i lewe oko) nie musi oznaczać nieustalenia.
Nie zawsze. U części dzieci lateralizacja skrzyżowana nie powoduje istotnych trudności. U innych może wiązać się z wolniejszą automatyzacją czynności grafomotorycznych lub problemami z orientacją w schemacie ciała. Decyduje całościowy obraz funkcjonowania, a nie sam typ lateralizacji.
Pomocne są proste zabawy: nawlekanie dużych korali, wkładanie klocków do otworów, rzuty do kosza, przenoszenie przedmiotów szczypcami. Dominację oka można obserwować, prosząc o patrzenie przez "tunel" z dłoni lub przez rurkę po papierze.
Błąd wynika często z koncentracji na ręce dominującej, bo jest najbardziej widoczna w codziennych czynnościach. Tymczasem w zadaniach testowych uwzględnia się też nogę i oko. Jeden element "z drugiej strony" zmienia rozpoznanie na skrzyżowane.
Najlepiej prowadzić spokojną, powtarzalną obserwację w różnych sytuacjach i nie "przestawiać" dziecka na siłę. Jeśli pojawiają się trudności funkcjonalne (np. duża nieporadność, frustracja przy zadaniach), warto zasugerować rodzicom konsultację ze specjalistą.
Najczęstsze pomyłki to wybór odpowiedzi zgodnej z większością cech (np. "prawostronna"), pominięcie dominacji oka oraz utożsamienie skrzyżowania z "nieustaleniem". Pomaga zasada: wyraźne dominacje po różnych stronach = skrzyżowana.
info

Około 46% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Dominacja prawej ręki i prawej nogi przy jednoczesnej dominacji lewego oka oznacza przewagę różnych stron dla różnych narządów."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z neuropsychologii rozwojowej dotyczące lateralizacji
  • Podręczniki z rozwoju psychomotorycznego dziecka (działy: dominacja stron, koordynacja)
  • Wytyczne i arkusze obserwacji rozwoju dziecka stosowane w edukacji wczesnodziecięcej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego