W recepturze aptecznej często podaje się etanol jako 96% (v/v), czyli procent objętościowy. Oznacza to, że zapis stężenia odnosi się do objętości etanolu w 100 jednostkach objętości mieszaniny, a nie bezpośrednio do masy. Tymczasem w praktyce sporządzania leku w aptece surowce bardzo często odważa się, więc trzeba przejść z danych objętościowych na masę (g).
Dlatego, aby policzyć ilość etanolu 96% (v/v) potrzebną do sporządzenia leku, postępuje się typowo w dwóch krokach:
- Krok 1: odczyt danych z FP XI – korzysta się z podanego w zadaniu fragmentu (np. tabeli) zawierającego parametr potrzebny do przeliczeń, najczęściej gęstość etanolu 96% (v/v) w określonej temperaturze odniesienia.
- Krok 2: przeliczenie objętości na masę – stosuje się zależność: masa = gęstość × objętość, pamiętając o jednostkach (np. g/ml i ml).
Odpowiedź "34,45 g" jest poprawna, ponieważ odpowiada przeliczeniu wymaganej objętości etanolu 96% (v/v) na masę zgodnie z danymi i zasadami wskazanymi w FP XI. W takich zadaniach kluczowe jest, by nie traktować 1 ml jako 1 g (to byłoby prawdziwe tylko dla wody w przybliżeniu), ponieważ etanol ma inną gęstość.
Dlaczego pozostałe wyniki są błędne?
- "33,50 g" zwykle wynika z użycia nieprawidłowej gęstości (np. przyjętej "z pamięci") albo z zaokrągleń wykonanych zbyt wcześnie w obliczeniach.
- "38,07 g" może być skutkiem pomylenia stężeń (np. potraktowania 96% jako m/m) albo błędu jednostek (np. ml↔g bez gęstości).
- "39,15 g" bywa efektem przyjęcia błędnego przelicznika lub odczytania wartości dla innego stężenia/temperatury niż wskazane w materiale z FP XI.
Wskazówka egzaminacyjna: przed wyborem odpowiedzi sprawdź, czy w Twoich obliczeniach występuje gęstość oraz czy konsekwentnie rozróżniasz dane objętościowe (v/v) od masy końcowej w gramach. Jeżeli w obliczeniach nie pojawia się etap konwersji objętość–masa, to najczęściej oznacza błąd metody.
