KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 30.
Którą zmianę należy wprowadzić w programie przedstawionym na rysunku, aby po wciśnięciu przycisku normalnie otwartego S1 wyjście Q timera zostało aktywowane a następnie dezaktywowane 20 sekund po zwolnieniu przycisku S1?
Ilustracja przedstawia fragment programu sterownika PLC, który jest częścią egzaminu zawodowego dla technika mechatronika w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wymagane jest działanie "opóźnionego wyłączenia":
po naciśnięciu S1 wyjście Q ma się uaktywnić, a po zwolnieniu S1 pozostać jeszcze aktywne i zgasnąć dopiero po 20 s. Taki efekt uzyskuje się przez właściwe ustawienie czasu zadawanego PT na wartość odpowiadającą 20 s w danym programie.

Pełne wyjaśnienie:

Opis wskazuje na funkcję czasową typu "wyłącz po czasie od zaniku sygnału". Warunek jest dwuczęściowy:

  • Po wciśnięciu przycisku NO S1 wyjście Q ma się uaktywnić (czyli reakcja bez zwłoki na pojawienie się sygnału na wejściu timera).
  • Po zwolnieniu S1 wyjście Q ma się wyłączyć dopiero po 20 s (czyli czas liczony od zaniku sygnału wejściowego).

W typowych blokach czasowych PLC parametr PT oznacza czas zadany (preset time) – to on determinuje, po jakim czasie nastąpi przełączenie wyjścia w zadanej funkcji. Dlatego zmiana PT na wartość odpowiadającą 20 s spełnia wymaganie, o ile skala/jednostka w danym środowisku powoduje, że 200 odpowiada 20 s.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne w kontekście opisu zachowania:

  • Zmiana typu na TON (niezależnie od tego, czy PT=20 czy PT=200) jest typowo kojarzona z opóźnionym załączeniem, czyli Q nie aktywuje się natychmiast po wciśnięciu, co łamie pierwszy warunek.
  • Zmiana ET na %VW20 nie rozwiązuje problemu czasu wyłączenia. ET jest czasem odmierzonym (elapsed time) i służy do obserwacji/diagnostyki przebiegu, a nie do ustawienia opóźnienia działania. Nie zastępuje to nastawy czasu PT.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze czytaj, czy czas ma być liczony od pojawienia sygnału (załączenie) czy od jego zaniku (wyłączenie). To najszybciej naprowadza na właściwy typ funkcji czasowej oraz na to, czy modyfikujesz PT, czy jedynie "podglądasz" ET.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
PT to czas zadany (nastawa), czyli wartość, do której timer odmierza. ET to czas odmierzony, rosnący w trakcie pracy timera. W typowych zadaniach egzaminacyjnych PT ustawiasz, aby uzyskać wymagane opóźnienie, a ET służy do obserwacji przebiegu.
Kluczowy fragment to "dezaktywowane 20 sekund po zwolnieniu przycisku". Oznacza to, że czas liczy się od zaniku sygnału sterującego, a wyjście ma jeszcze przez chwilę pozostać w stanie aktywnym. To typowy opis funkcji "off-delay".
ET jest wynikiem (informacją o czasie, jaki już upłynął), a nie nastawą. Podpięcie ET pod zmienną pamięci (np. słowo) może być przydatne do diagnostyki lub wizualizacji, ale nie zmienia zachowania Q. Za zachowanie czasowe odpowiada PT i typ funkcji.
Nie. W wielu środowiskach PT jest typu TIME (np. zapis w stylu T#20s), a w innych może być liczbą w określonej podstawie czasu (np. 10 ms, 100 ms). Dlatego w zadaniach ważne jest, aby znać konwencję użytego systemu i interpretować wartości (np. 200) zgodnie z nią.
Najczęściej uczniowie wybierają TON "bo jest popularny", mimo że opis dotyczy czasu po zwolnieniu wejścia. Druga pomyłka to nieuwzględnianie warunku "Q ma się aktywować od razu", co kłóci się z opóźnionym załączeniem typowym dla TON.
W treści jest wprost: "po wciśnięciu … Q timera zostało aktywowane". Jeśli nie ma mowy o zwłoce przy wciśnięciu, zakładasz reakcję natychmiastową. Dopiero drugi warunek wprowadza zwłokę: wyłączenie ma nastąpić po 20 s od zwolnienia.
Przycisk NO (normalnie otwarty) w stanie spoczynku nie podaje sygnału logicznego "1". Dopiero po naciśnięciu wejście staje się aktywne. W zadaniach z timerami ma to znaczenie dla tego, kiedy timer startuje i od jakiego momentu liczony jest czas.
Najpierw ustal, w jakiej jednostce pracuje PT w danym środowisku. Jeśli PT jest typu TIME, wpisujesz równoważnik 20 s zgodny ze składnią. Jeśli PT jest liczbą w innej podstawie, przelicz 20 s na tę podstawę (np. liczba "kroków czasu").
Bo liczba w polu PT nie zawsze oznacza sekundy "1:1". Jeżeli PT jest liczbą w krokach (np. 0,1 s), to 20 oznacza 2 s, a 200 oznacza 20 s. Bez znajomości skali PT nie wolno automatycznie zakładać, że PT=20 daje 20 sekund.
Najlepiej ćwiczyć na krótkich programach: osobno dla opóźnionego załączenia i opóźnionego wyłączenia, obserwując przebiegi wejścia i Q na osi czasu. W notatkach zapisuj: "czas od pojawienia" vs "czas od zaniku", oraz co jest nastawą (PT), a co wynikiem (ET).
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wymagane jest działanie "opóźnionego wyłączenia":po naciśnięciu S1 wyjście Q ma się uaktywnić, a po zwolnieniu S1 pozostać jeszcze aktywne i zgasnąć dopiero po 20 s.

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (opis bloków funkcyjnych i typów danych czasu)

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole/na egzaminie (opis timerów i jednostek PT)
  • Materiały dydaktyczne z IEC 61131-3 dotyczące bloków funkcyjnych i typów danych czasu
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie TON/TOF/TP na prostych programach FBD/LAD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego