KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2023 (test 2)

PYTANIE NR 40.
Której z podanych modyfikacji wymaga przedstawiony program, aby pomimo równoczesnego pojawienia się stanu logicznego równego 1 na obu wejściach I0.0 i I0.1, wyjście Q0.0 uaktywniło się po 3 sekundach?
Ilustracja przedstawia schemat drabinkowy programu sterującego, który jest używany w kontekście kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przy jednoczesnym S=1 i R=1 przerzutnik SR z dominacją reset ustawia Q=0, więc wejście IN timera TON pozostaje w stanie 0 i odliczanie 3 s nie startuje.
Zmiana na SR z dominacją set daje Q=1 w stanie konfliktu, uruchamia TON i po T#3s uaktywnia %Q0.0.

Pełne wyjaśnienie:

W pokazanej sieci LAD sygnały z wejść %I0.0 i %I0.1 sterują odpowiednio wejściami S (Set) oraz R1 (Reset) przerzutnika SR. Wyjście Q tego przerzutnika jest podane na wejście IN timera TON, a wyjście Q timera steruje cewką %Q0.0. Czas zadany timera (PT) wynosi T#3s, więc wyjście %Q0.0 ma się załączyć dopiero po 3 sekundach ciągłego stanu 1 na IN.

Kluczowy jest przypadek konfliktowy, czyli sytuacja, gdy jednocześnie pojawia się stan 1 na S i na R. Przerzutniki SR w PLC występują w wariantach różniących się priorytetem (dominacją):

  • Wariant z dominacją RESET: gdy S=1 i R=1, wynik na wyjściu Q jest równy 0 (reset "wygrywa").
  • Wariant z dominacją SET: gdy S=1 i R=1, wynik na wyjściu Q jest równy 1 (set "wygrywa").

W analizowanym układzie zależność jest prosta: jeśli w konflikcie Q przerzutnika będzie równe 0, to timer TON nie dostanie sygnału startowego (IN=0), więc nie rozpocznie odmierzania 3 sekund. To oznacza, że %Q0.0 nie ma kiedy się uaktywnić "po 3 s", bo warunek wejściowy timera nie zostaje spełniony.

Dlatego poprawnym działaniem jest zamiana przerzutnika SR z dominującym resetem na SR z dominującym setem. Wtedy przy jednoczesnym S=1 oraz R=1 wyjście Q przerzutnika przyjmie stan 1, timer TON zacznie odliczać, a po upływie PT=T#3s ustawi swoje wyjście Q w stan 1 i załączy %Q0.0.

Pozostałe propozycje nie rozwiązują przyczyny problemu:

  • Cewka negująca zmienia polaryzację wyjścia, ale nie sprawia, że TON zacznie odmierzać czas przy IN=0.
  • Zamiana miejscami sygnałów na S i R nie usuwa konfliktu S=1 i R=1, a jedynie zmienia, które wejście konflikt generuje; bez zmiany dominacji nadal priorytet rozstrzyga wynik.
  • Zamiana TON na TP zmienia charakter działania (impuls), ale nadal potrzebny jest właściwy sygnał sterujący z przerzutnika; nie gwarantuje opóźnionego załączenia w wymaganym scenariuszu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przerzutnik SR to blok pamięciowy z wejściami Set (S) i Reset (R), który przechowuje stan na wyjściu Q. S zwykle ustawia Q=1, a R zeruje Q=0. W zależności od wariantu blok ma priorytet SET lub priorytet RESET, co jest kluczowe przy jednoczesnym S=1 i R=1.
Gdy S i R są jednocześnie równe 1, trzeba rozstrzygnąć konflikt. W wariancie reset-dominant wyjście Q przyjmie 0, a w wariancie set-dominant przyjmie 1. To bezpośrednio wpływa na to, czy dalsze bloki (np. timer) dostaną sygnał "start" i czy układ zadziała zgodnie z wymaganiem.
TON (On-Delay) opóźnia załączenie wyjścia. Gdy wejście IN przejdzie na 1 i utrzyma się, timer zaczyna odliczać czas PT. Po upływie PT wyjście Q timera staje się 1. Jeśli IN wróci na 0 przed upływem PT, odliczanie jest przerywane i Q pozostaje 0.
Jeżeli IN=0, timer TON nie rozpoczyna odmierzania czasu. W praktyce oznacza to, że wyjście Q timera nie przejdzie na 1 "po czasie", ponieważ warunek startu nie jest spełniony. Dlatego w zadaniach trzeba najpierw sprawdzić, czy logika przed timerem w ogóle daje stan 1 na IN.
Nie. Zamiana sygnałów podłączonych do S i R może zmienić zachowanie układu przy typowych stanach (np. tylko S=1), ale przy konflikcie S=1 i R=1 nadal decyduje dominacja (priorytet) przerzutnika. Jeśli priorytet jest niewłaściwy, konflikt nadal może dawać Q=0 zamiast Q=1 (lub odwrotnie).
TON daje opóźnione załączenie: Q=1 dopiero po upływie czasu PT od momentu, gdy IN=1. TP generuje impuls: po zboczu narastającym IN wyjście Q jest 1 przez czas PT niezależnie od dalszego stanu IN (w typowym ujęciu). W zadaniu o "uaktywnieniu po 3 sekundach" zwykle pasuje TON, a nie impuls TP.
Cewka negująca zmienia tylko to, jaki stan fizyczny ma wyjście (odwraca logikę). Nie zmienia faktu, że timer TON potrzebuje IN=1, aby rozpocząć odliczanie. Jeśli przez konflikt na SR timer dostaje IN=0, to odwrócenie cewki na końcu nie spowoduje, że timer "magicznie" zacznie liczyć 3 sekundy.
Wariant set-dominant stosuje się, gdy w sytuacji jednoczesnych żądań "ustaw" i "kasuj" układ ma preferować stan załączony (Q=1). Przykładowo może to dotyczyć logiki uruchomienia, gdy wymagane jest, aby sygnał startu nie został zablokowany przez równoczesny sygnał resetu w konflikcie.
Częste są pomyłki SR vs RS (odwrotna dominacja), ignorowanie przypadku S=1 i R=1 oraz błędne dobranie typu timera (TON mylony z TP lub TOF). Uczniowie też często patrzą tylko na końcową cewkę, zamiast przeanalizować, czy sygnał dochodzi do IN timera w wymaganym scenariuszu.
Najpierw ustal stany wejść (%I…) w rozważanym przypadku. Potem wyznacz Q przerzutnika, uwzględniając dominację przy konflikcie S/R. Następnie sprawdź, czy wejście IN timera ma 1 i czy utrzymuje się przez cały czas PT. Na końcu oceń, czy wyjście Q timera załączy cewkę %Q… po wymaganym czasie.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z IEC 61131-3: języki programowania PLC i bloki funkcyjne
  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w szkole/na stanowisku (opis SR/RS i timerów TON/TP/TOF)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z analizy sieci LAD (przerzutniki i timery)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego