KWALIFIKACJA PGF6 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 15.
Który z formatów papieru należy zastosować, aby zminimalizować straty spowodowane drukowaniem na maszynie B2 ulotki o formacie 210 × 297 mm?
Ilustracja przedstawia cztery prostokątne schematy formatów papieru, oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby zminimalizować straty, wybiera się najmniejszy arkusz, na którym zmieszczą się 4 użytki A4 (2×2) z zapasem technologicznym. Dla A2 (430×610) odpad wynosi 262300−249480=12820 mm² (~4,9%), mniej niż dla A2+ (~10%) i B2 (~28,7%).

Pełne wyjaśnienie:

Ulotka 210 × 297 mm ma format A4. Przy druku arkuszowym typowo układa się ją w impozycji 2×2, czyli łącznie 4 użytki na jednym arkuszu, aby zwiększyć wydajność i ograniczyć koszt papieru.

Minimalna powierzchnia potrzebna na same użytki (bez zapasu) to 2×210 = 420 mm oraz 2×297 = 594 mm, czyli pole użytków: 4 × (210×297) = 249 480 mm². Następnie porównuje się to z polem arkusza z odpowiedzi.

Dlaczego poprawne jest "A2 (430 × 610 mm)"?
Arkusz 430×610 ma pole 262 300 mm². Odpadem jest różnica: 262 300 − 249 480 = 12 820 mm², czyli ok. 4,9%. Ten format zapewnia też niewielki zapas wymiarów względem 420×594, co jest istotne w praktyce (miejsce na spady, łapki chwytaków, pasery i znaki kontrolne).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "A2+ (440 × 630 mm)" mieści użytki, ale ma większe pole arkusza (277 200 mm²), więc odpad rośnie do 27 720 mm², czyli ok. 10%. To gorsza optymalizacja zużycia papieru.
  • "B2 (500 × 700 mm)" jest formatem maksymalnym dla maszyn klasy B2, ale wybór "bo pasuje do maszyny" nie oznacza minimalnych strat. Pole 350 000 mm² powoduje bardzo duży odpad (ponad 28%).
  • "A1 (610 × 860 mm)" jest jeszcze większy, więc straty są największe; taki format nie ma sensu do ulotki A4, jeśli celem jest ograniczenie odpadu.

W zadaniach tego typu zawsze: (1) ustal liczbę użytków na arkuszu, (2) policz pole użytków, (3) porównaj odpady pól dla dostępnych formatów i wybierz najmniejszy odpad przy zachowaniu sensownego zapasu technologicznego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odpad to różnica między polem arkusza a polem wszystkich użytków na arkuszu. Liczysz: odpad = (a×b) − (liczba_użytków×pole_użytku). Wynik w mm² możesz przeliczyć na procent, dzieląc przez pole arkusza i mnożąc przez 100.
Układ 2×2 zwiększa wydajność druku, bo z jednego arkusza powstają 4 identyczne użytki. Ułatwia też planowanie nakładu i obróbki (cięcie na stosie). W praktyce taki układ dobrze pasuje do formatów surowych z niewielkim zapasem technologicznym.
Użytek to pojedynczy element drukowany w formacie końcowym (np. jedna ulotka), który po druku zostanie wycięty z arkusza. W planowaniu produkcji liczy się, ile użytków da się ułożyć na arkuszu oraz jaki odpad i makulatura z tego wynikają.
Maszyna B2 określa maksymalny rozmiar arkusza, jaki może przejść przez maszynę, ale nie mówi nic o optymalnym wykorzystaniu pola. Duży arkusz może zmieścić te same użytki co mniejszy, tylko zostawi więcej niezadrukowanej powierzchni, czyli większy odpad papieru.
Margines technologiczny jest potrzebny m.in. na łapki chwytaków, pasery, znaki kontrolne, a także na spady i bezpieczne cięcie. Teoretycznie "na styk" wystarczy minimum wymiarów użytków, ale w praktyce brak zapasu powoduje problemy z rejestrem, obróbką i wzrost makulatury.
Format surowy to arkusz nieco większy od formatu docelowego serii A/B, aby pozostawić miejsce na proces drukowania i wykończenia. Dzięki temu można wykonać spady, dodać znaki kontrolne oraz po obróbce uzyskać czysty format netto bez ryzyka przycięcia grafiki.
Typowe pomyłki to: wybór największego formatu "na pewno się zmieści", mylenie nazwy maszyny z najlepszym formatem arkusza, liczenie samych różnic wymiarów zamiast pola, oraz ignorowanie zapasu technologicznego. Na egzaminie zawsze porównuj odpady w mm² lub procentach.
Większy arkusz może być uzasadniony, gdy potrzebujesz dodatkowego miejsca na znaki kontrolne, nietypową impozycję, większe spady lub gdy papier jest dostępny tylko w określonych arkuszach. W planowaniu produkcji liczy się nie tylko odpad, ale też dostępność, koszt i stabilność procesu.
W prostych przypadkach dzielisz wymiary arkusza przez wymiary użytku (w obu orientacjach) i bierzesz całkowite wyniki. Dla układu 2×2 A4 potrzebujesz co najmniej 420×594 mm. Potem weryfikujesz, czy zostaje zapas na technologię i obliczasz odpad z pól.
Ćwicz zadania z impozycji i kalkulacji papieru: licz pola, odpady i procenty. Naucz się typowych formatów arkuszy spotykanych w drukarniach oraz pojęć: użytek, spad, łapka, makulatura. Na sprawdzianach zapisuj obliczenia krok po kroku, by uniknąć błędów.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Aby zminimalizować straty, wybiera się najmniejszy arkusz, na którym zmieszczą się 4 użytki A4 (2×2) z zapasem technologicznym."

Źródła:

  • ISO 216:2007, "Writing paper and certain classes of printed matter — Trimmed sizes — A and B series"
  • ISO 217:2013, "Paper — Untrimmed sizes — Requirements for RA and SRA series"
  • Wikipedia: "Paper size" (sekcje o ISO 216 oraz RA/SRA) https://en.wikipedia.org/wiki/Paper_size - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki do technologii druku offsetowego (działy: impozycja, formaty arkuszy, przygotowanie formy)
  • Materiały szkolne z planowania produkcji poligraficznej (kalkulacja papieru, makulatura)
  • Tabele formatów papieru (seria A/B oraz formaty surowe) używane w drukarniach

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego