KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2016 (test 2)

PYTANIE NR 4.
Na którym schemacie prawidłowo narysowano przekaźnik czasowy z opóźnionym załączeniem?
Ilustracja przedstawia cztery schematy elektryczne, oznaczone literami A, B, C i D, które mogą być częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekaźnik czasowy z opóźnionym załączeniem zmienia stan styków dopiero po upływie nastawionego czasu od momentu podania napięcia na cewkę. Poprawny schemat to taki, w którym zwłoka dotyczy załączenia (nie wyłączenia), a styk roboczy przełącza się dopiero po czasie t.

Pełne wyjaśnienie:

Przekaźnik czasowy z opóźnionym załączeniem (często określany jako funkcja on-delay) działa tak, że po podaniu napięcia na cewkę przekaźnika nie następuje natychmiastowa zmiana stanu styków czasowych. Zamiast tego układ "odlicza" nastawiony czas, a dopiero po jego upływie styk NO (normalnie otwarty) zamyka się, a styk NC (normalnie zamknięty) otwiera – zależnie od tego, jaki styk jest przedstawiony na schemacie.

W zadaniach schematowych kluczowe jest więc rozróżnienie:

  • opóźnionego załączenia – zmiana stanu następuje po czasie od zadziałania (od podania napięcia na cewkę),
  • opóźnionego wyłączenia – zmiana stanu następuje po czasie od odpadnięcia (od zaniku napięcia na cewce),
  • styków natychmiastowych – przełączają się bez zwłoki, tak jak w zwykłym przekaźniku.

Dlatego poprawny schemat dla opóźnionego załączenia musi pokazywać, że zwłoka jest przypisana do momentu załączenia (a nie do wyłączenia). Schematy przedstawiające zwłokę przy powrocie do stanu spoczynkowego opisują inną funkcję (opóźnione wyłączenie), a schematy bez oznaczenia funkcji czasowej opisują przekaźnik bez zwłoki.

Jak unikać pomyłek na egzaminie? Najpierw "opowiedz" działanie własnymi słowami: "Po podaniu napięcia – czekam – dopiero potem styk zmienia stan". Następnie dopasuj do tego symbol: szukaj oznaczenia zwłoki przypisanego do zadziałania (załączenia). Jeśli widzisz zwłokę przy odpadaniu, to nie jest opóźnione załączenie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To przekaźnik, w którym po podaniu napięcia na cewkę styk (lub styki) nie przełącza się od razu, lecz dopiero po upływie nastawionego czasu. Taka funkcja służy do realizacji zwłoki w układach sterowania, np. sekwencyjnego uruchamiania urządzeń.
Odróżnia je moment, w którym działa zwłoka: przy opóźnionym załączeniu czekasz po zadziałaniu (po podaniu napięcia), a przy opóźnionym wyłączeniu czekasz po odpadnięciu (po zaniku napięcia). Na schemacie zwracaj uwagę, czy oznaczenie czasu dotyczy zadziałania, czy powrotu.
Stosuje się je m.in. do opóźnionego startu kolejnych napędów, dołączania obciążeń po ustabilizowaniu zasilania, opóźniania sygnału zezwolenia lub startu wentylatora po uruchomieniu grzałki. Celem bywa ograniczenie udarów prądowych i uporządkowanie sekwencji działania maszyny.
Na schematach spotyka się różne konwencje: czasem symbol cewki zawiera oznaczenie funkcji czasowej, a czasem oznaczenie jest przy stykach czasowych. Dlatego trzeba analizować, co opisuje zwłokę: sam element wykonawczy, konkretne styki, czy całą funkcję przekaźnika w obwodzie sterowania.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie opóźnionego załączenia z opóźnionym wyłączeniem, traktowanie styku czasowego jak zwykłego NO/NC oraz nieuwzględnianie, że styk zmienia stan dopiero po czasie. Pomaga narysowanie krótkiego opisu: "start → odliczanie → przełączenie".
Styk NO (normalnie otwarty) po podaniu napięcia na cewkę pozostaje otwarty przez czas nastawy, a dopiero po jego upływie zamyka się. Po zaniku zasilania zwykle wraca do stanu spoczynkowego (otwiera się) zgodnie z charakterystyką danego przekaźnika.
Styk NC (normalnie zamknięty) po podaniu napięcia na cewkę pozostaje zamknięty przez czas nastawy, a dopiero po jego upływie otwiera się. To zachowanie jest "lustrzane" względem styku NO, ale również następuje z opóźnieniem liczonym od chwili zadziałania.
W praktyce liczy się od chwili, gdy cewka przekaźnika czasowego rzeczywiście dostanie napięcie (czyli gdy w obwodzie sterowania pojawi się sygnał zasilający ten element). Naciśnięcie START zwykle powoduje podanie napięcia, ale jeśli są blokady lub warunki, odliczanie rozpocznie się dopiero po ich spełnieniu.
Ćwicz na krótkich układach: rozpoznaj cewkę, rozpoznaj styki, a potem opisz sekwencję w czasie. Dobrą metodą jest wykonanie mini-tabeli: t=0 (po zasileniu), t=T (po upływie nastawy), zanik zasilania. To porządkuje analizę.
Pomyłka jest częsta, gdy oznaczenie zwłoki jest subtelne lub umieszczone przy stykach, a nie przy cewce. Jeśli na rysunku nie zauważysz informacji o czasie, uznasz go za przekaźnik natychmiastowy. Na egzaminie zawsze "skanuj" schemat w poszukiwaniu znaku/oznaczenia funkcji czasowej.
info

Około 34% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przekaźnik czasowy z opóźnionym załączeniem zmienia stan styków dopiero po upływie nastawionego czasu od momentu podania napięcia na cewkę.

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – hasła dotyczące przekaźników i elementów czasowych (wymaga dostępu do bazy IEC do weryfikacji rysunków)
  • PN-EN 60617 – Symbole graficzne na schematach (odpowiednik IEC; weryfikacja wymaga dostępu do normy)

Materiały:

  • Katalogi i instrukcje producentów przekaźników czasowych (opis funkcji: on-delay/off-delay)
  • Tablice symboli i oznaczeń stosowanych na schematach elektrycznych
  • Ćwiczenia: analiza przebiegów czasowych styków NO/NC dla różnych funkcji czasowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego