Kompensata różnic inwentaryzacyjnych polega na "zestawieniu" niedoborów z nadwyżkami (zwykle w ramach tego samego asortymentu/indeksu i tego samego spisu), aby ustalić część, która może się wzajemnie znosić. Nie oznacza to rozliczenia całej nadwyżki lub całego niedoboru, lecz wyłącznie tej części, która pokrywa się ilościowo.
W regule "mniejsza ilość, niższa cena" są dwa kluczowe warunki:
- mniejsza ilość – do kompensaty przyjmuje się ilość równą mniejszej z dwóch wartości (niedoboru albo nadwyżki). Pozostała część (jeśli występuje) pozostaje do rozliczenia jako niedobór lub nadwyżka.
- niższa cena – wartość kompensowanej ilości wycenia się po niższej z rozpatrywanych cen jednostkowych (np. niższej cenie ewidencyjnej/zakupu wskazanej w zestawieniu dla danej pozycji).
W praktyce obliczenie wygląda schematycznie:
- odczytaj z zestawienia dane dotyczące dezodorantów (oddzielnie niedobór i nadwyżkę oraz ich ceny),
- ustal ilość do kompensaty jako minimum z tych ilości,
- wybierz niższą z cen jednostkowych,
- pomnóż: ilość do kompensaty × niższa cena jednostkowa = wartość kompensaty.
Odpowiedź "176,00 zł" jest poprawna, bo odpowiada wartości wyliczonej właśnie według powyższych dwóch kryteriów. Pozostałe propozycje wyników są typowymi skutkami błędów rachunkowych lub błędnego doboru reguły: kwota "220,00 zł" może wynikać z przyjęcia innej ceny (np. wyższej), "300,00 zł" – z błędnego skompensowania większej ilości niż dopuszcza zasada "mniejsza ilość", a "124,00 zł" – z pomyłki w odczycie danych (np. pominięcia części pozycji) albo przeliczenia innej grupy towarowej niż dezodoranty.
Na egzaminie warto zawsze zapisać krótko: min(ilości) × min(cen) dla kompensowanej pary – to pomaga uniknąć pomylenia reguł.
