KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 17.
Na rysunku przedstawiono sposób ustalenia i zamocowania przedmiotu obrabianego na tokarce w
Ilustracja przedstawia schematyczny rysunek techniczny, który pokazuje sposób zamocowania przedmiotu obrabianego na tokarce.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Mocowanie między kłami rozpoznaje się po podparciu przedmiotu z obu stron kłami oraz po sposobie przeniesienia napędu: moment obrotowy przekazuje tarcza zabierakowa współpracująca z zabierakiem na przedmiocie. Uchwyt trójszczękowy lub tulejkowy mocuje detal inaczej i nie wymaga tarczy zabierakowej.

Pełne wyjaśnienie:

W toczeniu między kłami przedmiot (najczęściej wałek) jest ustalany osiowo i podparty na końcach przez kły: zwykle jeden w wrzecionie (lub w oprawce) oraz drugi w koniku. Taki sposób zamocowania zapewnia dobrą współosiowość, małe bicie i jest korzystny przy dłuższych, smukłych detalach.

Kluczowe jest jednak to, że sam kontakt z kłami nie wystarcza do obracania detalu. Potrzebny jest element, który przeniesie moment obrotowy z wrzeciona na przedmiot. W praktyce realizuje się to przez tarczę zabierakową (na wrzecionie) oraz zabierak (na przedmiocie). Tarcza ma występ/rowek, o który opiera się zabierak, dzięki czemu detal obraca się razem z wrzecionem mimo podparcia w kłach.

  • Odpowiedź "kłach przy użyciu tarczy zabierakowej i zabieraka." jest poprawna, bo łączy dwa niezbędne elementy: podparcie w kłach (ustalenie) oraz tarczę z zabierakiem (napęd).
  • "uchwycie tulejkowym z zabierakiem czołowym." jest nieadekwatne: uchwyt tulejkowy (collet) mocuje detal zaciskiem, a nie między kłami; "zabierak czołowy" nie jest typowym zestawem dla klasycznego toczenia między kłami z tarczą zabierakową.
  • "uchwycie specjalnym do kół pasowych." to przykład oprzyrządowania ukierunkowanego na konkretny kształt, a nie na ogólny, rozpoznawalny schemat toczenia między kłami z tarczą zabierakową.
  • "uchwycie trójszczękowym samocentrującym z podparciem kłem." opisuje częstą praktykę podparcia końca wałka kłem w koniku, ale napęd i główne mocowanie realizuje uchwyt szczękowy, a nie zestaw tarcza–zabierak. To inna metoda niż toczenie między kłami.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na rysunku widzisz jednocześnie kły oraz element przypominający "łapkę"/jarzmo na detalu współpracujące z tarczą na wrzecionie, to najczęściej oznacza właśnie toczenie między kłami z tarczą zabierakową i zabierakiem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Toczenie między kłami to sposób zamocowania, w którym detal jest podparty na końcach przez kły (we wrzecionie i w koniku). Dzięki temu łatwiej utrzymać współosiowość i ograniczyć bicie. Aby detal się obracał, stosuje się dodatkowo element przeniesienia napędu, np. tarczę zabierakową i zabierak.
Zabierak jest potrzebny, bo kły głównie podpierają i ustalają detal, ale nie przenoszą pewnie momentu obrotowego. Zabierak współpracuje z tarczą zabierakową na wrzecionie i przekazuje napęd na przedmiot. Bez niego detal mógłby się ślizgać lub nie obracać stabilnie.
Tarcza zabierakowa to osprzęt montowany na wrzecionie tokarki, który umożliwia przeniesienie momentu obrotowego na detal toczony między kłami. Ma element zaczepu, o który opiera się zabierak zamocowany na przedmiocie. W praktyce pozwala obrabiać wałki z dobrym ustaleniem osiowym.
Uchwyt trójszczękowy obejmuje detal szczękami od zewnątrz lub od wewnątrz i zwykle widać korpus uchwytu z trzema szczękami. Mocowanie w kłach pokazuje podparcie końców detalu stożkowymi kłami. Jeśli dodatkowo widać tarczę zabierakową i zabierak, to jest to toczenie między kłami, a nie w uchwycie.
Mocowanie między kłami wybiera się często dla dłuższych wałków oraz tam, gdzie ważna jest współosiowość i małe bicie podczas obróbki kilku powierzchni w jednym ustawieniu. Uchwyt bywa szybszy do mocowania krótkich elementów, ale może gorzej utrzymywać geometrię przy smukłych detalach bez dodatkowego podparcia.
Nie zawsze. Często detal jest mocowany w uchwycie (np. trójszczękowym), a kłem w koniku tylko się go podpiera, aby ograniczyć ugięcie. Toczenie między kłami oznacza, że oba końce są oparte na kłach, a napęd jest przekazywany przez tarczę zabierakową i zabierak (lub inne rozwiązanie napędzające detal).
Typowy błąd to mylenie tarczy zabierakowej z inną tarczą lub elementem uchwytu, bo oba są na wrzecionie. Drugi błąd to skupienie się wyłącznie na kłach i pominięcie zabieraka na detalu. Na egzaminie warto szukać pary elementów: tarcza na wrzecionie oraz "łapka"/zaczep na przedmiocie.
W praktyce ułatwia utrzymanie osiowości, zmniejsza bicie promieniowe i pozwala obrabiać kilka średnic w jednym zamocowaniu. Jest to przydatne przy długich wałkach, gdzie samo mocowanie w uchwycie może prowadzić do ugięcia i drgań. Warunkiem jest poprawne ustawienie kłów i bezpieczne przeniesienie napędu przez zabierak.
O przeniesieniu napędu świadczy obecność elementu na wrzecionie (tarcza zabierakowa) oraz elementu na detalu (zabierak), który współpracuje z tarczą. Sama obecność kłów pokazuje podparcie i ustalenie, ale nie wyjaśnia napędu. Dlatego w pytaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozpoznanie pary tarcza–zabierak.
Najlepiej powtórzyć podstawowe metody: uchwyt trójszczękowy, czteroszczękowy, tulejkowy oraz mocowanie między kłami z tarczą zabierakową i zabierakiem. Ucz się przez skojarzenie funkcji: co ustala detal, co go zaciska, a co przenosi moment. Pomaga też oglądanie zdjęć osprzętu i krótkie notatki z cech rozpoznawczych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Uchwyt trójszczękowy lub tulejkowy mocuje detal inaczej i nie wymaga tarczy zabierakowej."

Materiały:

  • Podręcznik/poradnik do obróbki skrawaniem: toczenie – rozdziały o mocowaniu między kłami
  • Instrukcje producentów tokarek (DTR) – opis tarczy zabierakowej i zabieraków
  • Filmy szkoleniowe/lekcje BHP dotyczące bezpiecznego mocowania przedmiotu na tokarce

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego