W praktyce obiegu dokumentów w jednostce organizacyjnej faktura jest weryfikowana pod różnymi kątami, ponieważ każdy typ kontroli odpowiada na inne pytania.
Kontrola merytoryczna dotyczy tego, czy opisane na dokumencie zdarzenie gospodarcze jest zgodne z rzeczywistością i ustaleniami (np. z zamówieniem, umową, dostawą): czy właściwy towar/usługa została zamówiona i dostarczona, czy zgadza się asortyment, ilość, parametry, terminy, warunki. Dlatego niezgodność rodzaju towaru wpisanego na fakturze ze złożonym zamówieniem ujawnia się właśnie na etapie kontroli merytorycznej.
Kontrola formalna koncentruje się na wymaganych elementach dokumentu i jego poprawności "zewnętrznej", np. czy dokument ma niezbędne dane identyfikacyjne, numer, datę, dane stron, podpisy/akceptacje zgodnie z procedurą. Może wykryć braki w danych, ale sama w sobie nie rozstrzyga, czy towar jest zgodny z zamówieniem.
Kontrola rachunkowa polega na sprawdzeniu poprawności obliczeń: sum, stawek, wartości, zaokrągleń. Jest kluczowa, gdy ryzykiem są błędy w kwotach, ale nie wykryje, że wpisano inny asortyment niż zamówiono, jeśli rachunki są policzone prawidłowo.
Kontrola ekonomiczna (w zależności od przyjętych w materiałach definicji) bywa rozumiana jako ocena celowości i gospodarności wydatku lub zgodności z budżetem/limitem. To inny wymiar niż zgodność towaru z zamówieniem; może ocenić opłacalność, ale nie jest podstawowym narzędziem do identyfikacji pomyłek asortymentowych na fakturze.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści zadania pojawia się "zgodność z zamówieniem/dostawą/asortymentem", najczęściej chodzi o kontrolę merytoryczną. Jeśli pojawiają się "sumy/kwoty/stawki", kieruj uwagę na kontrolę rachunkową, a przy "brakach danych/elementów" na kontrolę formalną.
