W zadaniach recepturowych z substancjami, których aktywność wyrażana jest w jednostkach międzynarodowych (j.m.), sama liczba j.m. nie mówi jeszcze, jaką masę substancji należy odważyć. Kluczowa jest podana w treści moc, tutaj: Nystatinum 1,0 g = 2 000 000 j.m.
Ogólna metoda postępowania jest zawsze taka sama:
- z recepty (z załącznika) ustalasz, ile łącznie j.m. nystatyny ma znaleźć się w sporządzanym leku (czasem wynika to z dawki na jednostkę i liczby jednostek, czasem z gotowego zapisu w j.m.),
- następnie przeliczasz j.m. na gramy z wykorzystaniem podanej mocy, czyli relacji "ile j.m. przypada na 1 g".
Do przeliczenia stosuje się proporcję:
1,0 g → 2 000 000 j.m.
x g → (wymagana liczba j.m.)
Stąd wzór praktyczny:
x [g] = (wymagana liczba j.m.) / 2 000 000
Odpowiedź "0,675 g" jest poprawna, ponieważ odpowiada właściwemu przeliczeniu aktywności na masę przy mocy 2 000 000 j.m. w 1,0 g. Warto też wykonać szybkie sprawdzenie: mnożąc uzyskaną masę przez 2 000 000 otrzymujesz liczbę j.m., które ta masa reprezentuje – to pomaga wychwycić błąd "przecinka".
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- "0,075 g" zwykle wynika z błędnego przesunięcia przecinka lub zbyt wczesnego zaokrąglenia (wynik jest podejrzanie mały w porównaniu z poprawnym rzędem wielkości).
- "0,900 g" bywa skutkiem intuicyjnego "dążenia do 1 g" bez wykonania proporcji albo pomylenia danych z recepty (np. przyjęcia zbyt dużej liczby j.m.).
- "1,500 g" często pojawia się po odwróceniu proporcji (zastosowaniu 2 000 000 jako dzielnika/mnożnika w niewłaściwym miejscu) lub po pomyleniu j.m. z inną jednostką.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze zapisuj jednostki w każdym kroku (j.m., g). Jeśli w trakcie rachunku "znikają" jednostki albo nie wiesz, czy masz mnożyć czy dzielić, wróć do proporcji 1,0 g ↔ 2 000 000 j.m. i ustaw ją wprost.
