KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 12.
Oblicz, korzystając z przepisów farmakopealnych, ilość etanolu 96°, która znajduje się w leku sporządzonym według zamieszczonej recepty.
Ilustracja przedstawia fragment egzaminacyjnego zadania z kwalifikacji zawodowej dla technika farmaceutycznego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wyznaczyć ilość etanolu 96° w leku, należy odczytać z recepty ilość (masę lub objętość) etanolu 96° użytego do sporządzenia oraz przeliczyć ją zgodnie z definicją stężenia (96°) i zasadami farmakopealnymi.
Kluczowe jest rozróżnienie: ile wynosi ilość roztworu etanolu 96°, a ile odpowiada temu czystego etanolu, przy zachowaniu poprawnych jednostek i zaokrągleń.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach recepturowych dotyczących etanolu 96° najpierw ustala się, co dokładnie ma być policzone: pytanie dotyczy "ilości etanolu 96° znajdującej się w leku", czyli ilości roztworu etanolu o mocy 96° wynikającej z recepty (a nie np. całkowitej masy leku).

Następnie postępuje się według stałego schematu:

  • Krok 1: odczytaj z recepty, jaka ilość etanolu 96° została użyta (może być podana w gramach lub mililitrach).
  • Krok 2: zastosuj właściwą interpretację "96°" zgodną z ujęciem farmakopealnym (to klucz, bo determinuje dobór przeliczenia).
  • Krok 3: jeśli w recepcie operuje się objętością, a wynik ma być w gramach, zwykle potrzebne jest konsekwentne przejście przez jednostki (w praktyce często wykorzystuje się dane o gęstości/alkoholometrii z farmakopei lub zasady podane w materiałach recepturowych).
  • Krok 4: wykonaj obliczenia i sprawdź sens wyniku (czy mieści się w realnym zakresie względem ilości użytego rozpuszczalnika i całkowitej masy/objętości preparatu).

Poprawna odpowiedź "40,0 g" oznacza, że po zastosowaniu właściwych przeliczeń dla danych z recepty otrzymuje się taką ilość etanolu 96° w sporządzonym leku. Odpowiedzi "50,0 g" i "20,0 g" są typowe dla błędów skrajnych: albo pominięcia przeliczenia/zaokrągleń, albo błędnego założenia co do stężenia i jednostek. Odpowiedź "27,0 g" często odpowiada sytuacji, gdy ktoś miesza procent objętościowy z masowym albo przelicza tylko część składu (np. myli ilość etanolu 96° z ilością czystego etanolu).

Na egzaminie warto każdorazowo dopisać przy działaniach jednostki (g, ml, %) oraz jasno rozdzielić: ilość roztworu etanolu 96° vs ilość etanolu (substancji). To najczęstszy punkt utraty punktów w rachunkach recepturowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Etanol 96° to alkohol etylowy o określonej mocy/stężeniu, używany jako rozpuszczalnik w lekach recepturowych. W obliczeniach trzeba rozumieć, czy mowa o udziale objętościowym czy masowym i stosować definicję przyjętą w farmakopei, bo od tego zależy przelicznik i wynik w gramach.
Najpierw odczytaj z recepty ilość etanolu 96° dodaną do leku (g lub ml). Potem przelicz ją zgodnie z definicją mocy "96°" i wymaganiami farmakopealnymi. Na końcu zadbaj o spójne jednostki (czasem potrzebna jest gęstość) oraz o poprawne zaokrąglenie wyniku.
Bo recepty mogą podawać skład w masie lub w objętości, a wynik bywa wymagany w gramach. Przeliczenie ml na g bez sprawdzenia, czy potrzebna jest gęstość, prowadzi do błędów. Dodatkowo "96°" nie jest jednostką masy, tylko informacją o mocy/stężeniu.
Nie zawsze. W praktyce recepturowej i farmakopealnej sposób opisu mocy alkoholu może odnosić się do ujęcia objętościowego, a nie masowego. Dlatego przed obliczeniami trzeba sprawdzić definicję w farmakopei lub zasadach podanych w materiałach dydaktycznych, zamiast automatycznie zakładać 96 g/100 g.
Najczęściej: mylenie % v/v z % m/m, pomijanie przeliczenia jednostek, użycie złego przelicznika (np. traktowanie "96°" jak 96% masowo), nieuwzględnienie gęstości przy przejściu ml→g oraz zbyt wczesne zaokrąglanie. Błędy te zwykle dają wyniki "za duże" lub "za małe".
Etanol 96° stosuje się, gdy trzeba rozpuścić substancje słabo rozpuszczalne w wodzie, przygotować roztwór, nalewkę lub wspomóc rozpuszczanie jako ko-rozpuszczalnik. W praktyce decyzja zależy od właściwości substancji i kompatybilności z podłożem oraz od wymagań jakościowych dla leku recepturowego.
Porównaj wynik z ilością etanolu 96° wpisaną w recepcie oraz z całkowitą ilością/masą leku. Wynik nie powinien przekraczać ilości dodanego etanolu ani być nielogicznie mały w stosunku do składu. Pomaga też kontrola jednostek w każdym kroku i ocena, czy nie pomylono roztworu z czystym etanolem.
Trzeba zastosować definicje i zasady obliczeń zgodne z farmakopeą: rozumienie mocy roztworu, ewentualne dane pomocnicze (np. do przeliczeń) oraz zasady zaokrągleń. W rozwiązaniu warto zapisać tok rozumowania i jednostki, aby było jasne, z czego wynika końcowa wartość.
To zależy od brzmienia polecenia. Jeśli pytanie brzmi o "ilość etanolu 96°", zwykle chodzi o ilość roztworu o tej mocy. Jeśli byłoby o "ilość etanolu", mogłoby chodzić o ilość czystego etanolu odpowiadającą użytemu roztworowi. Kluczowe jest precyzyjne czytanie polecenia.
Ćwicz przeliczenia procentowe na przykładach recept, zapisując pełne jednostki i etapy obliczeń. Powtórz różnice między ujęciem masowym i objętościowym oraz sytuacje, kiedy potrzebne są dane dodatkowe (np. do konwersji ml↔g). Warto rozwiązać serię zadań z podobnymi pułapkami egzaminacyjnymi.
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • European Pharmacopoeia (Ph. Eur.) – monografia dotycząca etanolu 96% (Ethanol 96 per cent), aktualne wydanie (wymaga dostępu do publikacji)
  • Farmakopea Polska – hasła/monografie dotyczące alkoholu etylowego oraz zasady opisu mocy alkoholu, aktualne wydanie (wymaga dostępu do publikacji)

Materiały:

  • Aktualne wydanie Farmakopei Polskiej/Farmakopei Europejskiej – hasła dotyczące etanolu i zasad obliczeń
  • Skrypty z receptury aptecznej dotyczące obliczeń procentowych i przeliczeń stężeń
  • Zadania rachunkowe z receptury (mieszanie roztworów, przeliczenia m/m i v/v)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego