KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 23.
Oszacuj amplitudę sygnału wyjściowego generatora o częstotliwości 100 Hz, jeżeli woltomierz o ustroju elektromagnetycznym wskazał napięcie 8 V.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Woltomierz AC wskazuje zwykle wartość skuteczną napięcia.
Dla przebiegu sinusoidalnego zachodzi zależność: Um = Urms·√2. Jeśli Urms = 8 V, to Um ≈ 8·1,414 = 11,3 V. Pozostałe wyniki odpowiadają błędnemu przeliczeniu lub myleniu amplitudy z innymi wartościami.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba przeliczyć wskazanie woltomierza na amplitudę (wartość szczytową) napięcia wyjściowego generatora. W typowych zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się, że generator wytwarza przebieg sinusoidalny, a woltomierz napięcia przemiennego podaje wartość skuteczną (RMS) mierzonego napięcia.

Dla sinusoidy zależność między wartością skuteczną a amplitudą (wartością maksymalną) jest stała i wynosi:

Urms = Um / √2, czyli równoważnie Um = Urms · √2.

Podstawiamy dane z zadania:

  • Urms = 8 V
  • √2 ≈ 1,414

Obliczenie:

Um ≈ 8 V · 1,414 = 11,312 V ≈ 11,3 V.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Wynik 9,8 V sugeruje użycie niewłaściwego współczynnika (zbyt małe "podniesienie" RMS do szczytu) albo pomylenie relacji dla innych przebiegów niż sinusoida.
  • Wynik 5,6 V jest zbyt mały i często wynika z błędnego dzielenia zamiast mnożenia (odwrócenie zależności RMS–amplituda) albo z pomylenia amplitudy z inną miarą sygnału.
  • Wynik 22,1 V jest zbyt duży i pasuje do pomylenia amplitudy z wartością międzyszczytową (peak-to-peak), która dla sinusoidy wynosi 2·Um, albo do podwojenia wyniku bez uzasadnienia.

Informacja o częstotliwości 100 Hz nie jest potrzebna do samego przeliczenia RMS na amplitudę; w praktyce może jedynie sygnalizować, że sygnał mieści się w typowym zakresie pomiarowym przyrządu. Kluczowe jest rozpoznanie, że szukana jest amplituda, a podane 8 V to wartość skuteczna.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Amplituda napięcia (wartość szczytowa) to maksymalna wartość, jaką osiąga przebieg w dodatnim lub ujemnym półokresie. Dla sinusa jest to poziom "szczytu" względem zera. Nie jest to to samo co wartość skuteczna ani wartość międzyszczytowa.
Wartość skuteczna (RMS) to taka wartość napięcia przemiennego, która wydziela w rezystorze tę samą moc co napięcie stałe o tej wartości. Multimetry/woltomierze AC zwykle pokazują RMS (czasem tylko dla sinusoidy), dlatego często trzeba przeliczyć RMS na amplitudę.
Dla przebiegu sinusoidalnego obowiązuje zależność Um = Urms · √2. Czyli jeśli miernik pokazuje 8 V RMS, to amplituda wynosi ok. 8 · 1,414 = 11,3 V. To szybki, standardowy przelicznik używany w zadaniach z generatorów i pomiarów AC.
Do samego przeliczenia RMS→amplituda częstotliwość nie jest potrzebna. Może jednak sugerować, że sygnał jest wolnozmienny i mieści się w typowym zakresie pracy przyrządu pomiarowego. Na egzaminie najczęściej jest to informacja dodatkowa, która nie zmienia rachunku.
Tak. Współczynnik √2 dotyczy wyłącznie sinusoidy. Dla prostokąta, trójkąta lub przebiegów zniekształconych relacja między RMS a amplitudą jest inna. Jeśli zadanie nie podaje kształtu, zwykle domyślnie przyjmuje się przebieg sinusoidalny, jak w typowych generatorach funkcyjnych.
Amplituda Um to "od zera do szczytu". Wartość międzyszczytowa Vpp to "od dołka do górki", czyli dla sinusa Vpp = 2·Um. Typowy błąd polega na traktowaniu amplitudy jak Vpp i podwajaniu wyniku bez podstaw.
Najczęściej myli się: RMS z amplitudą, amplitudę z Vpp oraz odwraca się wzór (dzielenie zamiast mnożenia przez √2). Pomaga zapisanie dwóch formuł obok siebie: Urms = Um/√2 oraz Um = Urms·√2 i świadome sprawdzenie, czego szuka pytanie.
W zadaniach szkolnych przyjmuje się, że woltomierz do AC wskazuje wartość skuteczną. W praktyce konkretna konstrukcja miernika może mieć ograniczenia (np. zależność od kształtu przebiegu), ale w typowych zadaniach egzaminacyjnych interpretacja wskazania jako RMS jest standardem potrzebnym do obliczenia amplitudy.
Na oscyloskopie możesz odczytać amplitudę bezpośrednio jako wartość szczytową lub policzyć ją z Vpp: Um = Vpp/2. Jeśli multimetrem mierzysz 8 V RMS dla sinusa, na oscyloskopie powinieneś zobaczyć ok. 11,3 V amplitudy lub ok. 22,6 V międzyszczytowo.
Najczęściej wystarczy przybliżenie √2 ≈ 1,41. Możesz zapamiętać: "RMS razy 1,4 daje szczyt". Dla 8 V: 8·1,4 = 11,2 V i po drobnej korekcie do 11,3 V. Takie przybliżenie jest zwykle wystarczające w zadaniach testowych.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Woltomierz AC wskazuje zwykle wartość skuteczną napięcia.Dla przebiegu sinusoidalnego zachodzi zależność: Um = Urms·√2."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Warto%C5%9B%C4%87_skuteczna - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Amplituda - dostęp 2026-03-02
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Sinusoida - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Notatki z metrologii elektrycznej: definicje wartości skutecznej i zależności dla sinusoidy
  • Podręcznik z podstaw elektrotechniki/elektroniki: przebiegi okresowe i ich parametry
  • Ćwiczenia laboratoryjne: porównanie wskazań multimetru RMS i obserwacji na oscyloskopie

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego