KWALIFIKACJA ELM5 - TEST WIEDZY NR 9

PYTANIE NR 15.
Otrzymujesz schemat układu analogowego z kondensatorem o wartości 10μF i rezystorem o wartości 100kΩ. Oblicz czas ładowania kondensatora do 63% wartości końcowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla obwodu RC czas dojścia do ok. 63% wartości końcowej jest równy jednej stałej czasowej τ. Liczymy τ = R·C = 100 kΩ · 10 µF = 100 000 Ω · 0,000010 F = 1 s. Zatem czas ładowania do 63% wynosi 1 s.

Pełne wyjaśnienie:

W idealnym obwodzie RC napięcie na kondensatorze podczas ładowania rośnie wykładniczo. Kluczowym parametrem jest stała czasowa oznaczana jako τ (tau), zdefiniowana wzorem:

τ = R · C

Znaczenie τ jest praktyczne: po czasie równym 1·τ napięcie na kondensatorze osiąga około 63% (dokładniej 63,2%) wartości końcowej. Dlatego pytanie "czas do 63%" sprowadza się do obliczenia τ.

Krok 1: podstawienie wartości
R = 100 kΩ = 100 000 Ω
C = 10 µF = 10 · 10-6 F = 0,000010 F

Krok 2: obliczenie τ
τ = 100 000 · 0,000010 = 1

Jednostka wyniku to sekundy, bo Ω·F = s. Otrzymujemy więc τ = 1 s, a zatem czas ładowania do ~63% wartości końcowej wynosi 1 s.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne?

  • 0,1 s zwykle wynika z błędnego przeliczenia µF lub kΩ (pomyłka o czynnik 10).
  • 10 s odpowiadałoby np. większej pojemności (100 µF) albo większej rezystancji (1 MΩ), czyli innym danym niż w zadaniu.
  • 100 s to typowy błąd rzędu wielkości (np. potraktowanie 10 µF jak 10 mF) albo błędne użycie prefiksów.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach jest dokładnie R·C w sekundach, to przy pytaniu o ~63% niemal zawsze szukasz właśnie tej wartości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stała czasowa τ to parametr obwodu RC równy R·C. Opisuje szybkość zmian napięcia na kondensatorze: po czasie 1·τ napięcie przy ładowaniu osiąga ok. 63% wartości końcowej, a przy rozładowaniu spada do ok. 37%.
Wynika to z funkcji wykładniczej opisującej ładowanie: po czasie τ mamy 1 − e−1, czyli ok. 0,632. To umowny punkt charakterystyczny, dzięki któremu łatwo łączy się teorię z praktyką (pomiar i szybkie obliczenia).
Dla idealnego ładowania RC czas do ok. 63% jest równy τ. Liczysz więc τ = R·C po przeliczeniu jednostek (kΩ → Ω, µF → F). Wynik w sekundach jest szukanym czasem.
100 kΩ = 100 000 Ω, bo "kilo" oznacza 103. 10 µF = 10·10−6 F = 0,000010 F, bo "mikro" oznacza 10−6. Dopiero po takim przeliczeniu podstawiaj do τ = R·C.
Nie. Obwód RC dochodzi do wartości końcowej asymptotycznie, czyli "nigdy idealnie" nie osiąga 100%. W praktyce przyjmuje się progi: ok. 95% po 3τ, ok. 99% po 5τ. τ dotyczy charakterystycznego poziomu ~63%.
Najczęściej myli się prefiksy (µF, mF, kΩ, MΩ), gubi zera w zapisie dziesiętnym albo stosuje zły wzór (np. 1/(RC)). Błędem jest też utożsamianie czasu do 63% z czasem "prawie pełnego" naładowania.
Gdy pytanie dotyczy czasu narastania/opadania w prostym układzie z rezystorem i kondensatorem, zwykle chodzi o stałą czasową. Sformułowania typu "do 63%", "po stałej czasowej", "odpowiedź czasowa" są mocnymi wskazówkami.
Tak. 100 kΩ to 105 Ω, a 10 µF to 10−5 F. Mnożąc 105·10−5 dostajesz 100 = 1, więc τ ≈ 1 s. To szybka metoda kontroli poprawności rachunku.
W układach opóźnień (np. miękki start, reset po włączeniu), filtrach dolno- i górnoprzepustowych, układach formowania impulsów oraz w torach wejściowych czujników. Stała czasowa pomaga przewidzieć, jak szybko sygnał się "ustabilizuje".
W symulacji (np. SPICE) mierzysz czas od skoku napięcia do momentu, gdy napięcie na kondensatorze osiągnie ~0,63 wartości końcowej. Na oscyloskopie ustawiasz kursory i odczytujesz czas między początkiem narastania a poziomem 63% amplitudy.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dla obwodu RC czas dojścia do ok. 63% wartości końcowej jest równy jednej stałej czasowej τ.

Źródła:

  • Wikipedia: "RC time constant" (definicja τ=RC i interpretacja 63,2%), https://en.wikipedia.org/wiki/RC_time_constant (dostęp: 2026-03-01)
  • All About Circuits: "RC Time Constant" (wyjaśnienie 1τ ≈ 63,2%), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-16/rc-time-constant/ (dostęp: 2026-03-01)
  • Khan Academy: "RC circuits" (przebieg wykładniczy i stała czasowa), https://www.khanacademy.org/science/physics/circuits-topic/circuits-resistance/a/rc-circuits (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw elektroniki analogowej (dział o obwodach RC i odpowiedzi czasowej)
  • Notatki/ściąga z prefiksów SI i przeliczania jednostek
  • Zadania rachunkowe z obwodów RC (stała czasowa, ładowanie/rozładowanie)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego