KWALIFIKACJA ELE5 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 10.
Planujesz instalację elektryczną w budynku mieszkalnym. Przewód o przekroju 10 mm2 Cu będzie ułożony w korytku na ścianie. Które urządzenie jest najodpowiedniejsze do zabezpieczenia tej linii?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyłącznik nadprądowy 50 A ma niższy prąd umowny zadziałania (I2≈1,45·In) niż bezpiecznik topikowy (I2≈1,6·In). Dla 50 A daje to ok. 72,5 A vs 80 A. Przy ułożeniu 10 mm2 Cu w korytku łatwiej spełnić warunek ochrony przeciążeniowej I2 ≤ 1,45·Iz dla wyłącznika niż dla topika 50 A.

Pełne wyjaśnienie:

Dobór zabezpieczenia przeciążeniowego polega na tym, aby przewód nie był długotrwale przegrzewany. Kluczowa jest obciążalność długotrwała Iz, która zależy m.in. od sposobu ułożenia przewodu (w ścianie, w korytku, w powietrzu). Dla przewodu Cu 10 mm2 ułożonego w korytku Iz jest zwykle wyższa niż w ułożeniu podtynkowym, ale nadal trzeba spełnić warunek termiczny.

W praktyce sprawdza się zależność I2 ≤ 1,45·Iz, gdzie I2 to prąd, przy którym zabezpieczenie ma zadziałać w warunkach przeciążenia. Różne aparaty mają różne współczynniki I2 w stosunku do prądu znamionowego In:

  • dla wyłącznika nadprądowego przyjmuje się typowo I2≈1,45·In,
  • dla bezpiecznika topikowego przyjmuje się typowo I2≈1,6·In.

Dla prądu znamionowego 50 A oznacza to:

  • wyłącznik nadprądowy: I2≈1,45·50 A = 72,5 A,
  • bezpiecznik topikowy: I2≈1,6·50 A = 80 A.

Wniosek jest praktyczny: przy tej samej wartości In, bezpiecznik topikowy "dopuszcza" wyższe przeciążenie zanim zadziała, więc wymaga większej Iz (lepszych warunków chłodzenia lub większego przekroju) niż wyłącznik nadprądowy. Dlatego odpowiedź "Wyłącznik nadprądowy 50 A" jest najodpowiedniejsza w podanych wariantach.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "Bezpiecznik topikowy 50 A" – dla In=50 A daje wyższe I2 (ok. 80 A), co utrudnia spełnienie warunku I2 ≤ 1,45·Iz przy typowych obciążalnościach przewodu 10 mm2 w instalacjach budynkowych.
  • "Bezpiecznik topikowy 32 A" – zapewnia większy zapas termiczny, ale nie jest "najodpowiedniejszy" dla linii, którą dopuszcza się zabezpieczyć wyżej; w tym pytaniu porównujemy dostępne opcje dla 10 mm2 w korytku.
  • "Wyłącznik nadprądowy 32 A" – podobnie jak 32 A topik, jest bezpieczny, lecz może być zbyt zachowawczy (niepotrzebnie ogranicza dopuszczalne obciążenie linii).

Na egzaminie zawsze łącz trzy elementy: przekrój, sposób ułożenia i typ zabezpieczenia. Sam przekrój 10 mm2 nie wystarcza do wskazania In bez sprawdzenia Iz i współczynnika I2.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dobór wykonuje się przez sprawdzenie obciążalności długotrwałej Iz dla danego sposobu ułożenia oraz warunku przeciążeniowego I2 ≤ 1,45·Iz. Potem dobiera się typ aparatu (wyłącznik lub topik), bo mają różne I2 w stosunku do In.
Bo zmienia się odprowadzanie ciepła z przewodu. W ścianie przewód gorzej oddaje ciepło niż w korytku lub w powietrzu, więc szybciej osiąga temperaturę graniczną izolacji. To bezpośrednio wpływa na maksymalny prąd, który może płynąć bez przegrzania.
Iz to maksymalny prąd, który może płynąć przez przewód długotrwale bez przekroczenia dopuszczalnej temperatury izolacji. W praktyce jest to wartość, do której odnosi się dobór zabezpieczenia i ocena, czy przewód nie będzie się przegrzewał podczas normalnej pracy.
Różnią się m.in. charakterystyką zadziałania w przeciążeniu (inne I2), sposobem eksploatacji (topik wymaga wymiany wkładki, wyłącznik można załączyć ponownie) oraz selektywnością. W kontekście ochrony przewodu topik zwykle wymaga większej Iz dla tego samego In.
Dla topika przyjmuje się wyższy prąd umowny zadziałania (około 1,6·In), więc dla 50 A I2 jest wysoki. W ułożeniu podtynkowym Iz dla 10 mm2 Cu może nie wystarczyć do spełnienia warunku I2 ≤ 1,45·Iz, co oznacza ryzyko niewystarczającej ochrony przed przeciążeniem.
Najpierw wyznacz I2 dla aparatu: dla wyłącznika nadprądowego zwykle I2≈1,45·In, a dla topika I2≈1,6·In. Następnie z warunku I2 ≤ 1,45·Iz przekształcasz do Iz ≥ I2/1,45 i porównujesz z Iz z tablic dla sposobu ułożenia.
Często daje większy zapas termiczny dla przewodu, ale nie zawsze jest "lepszy" funkcjonalnie. Zbyt małe In może powodować niepotrzebne wyzwalanie przy normalnej pracy i ograniczać moc odbiorów. Właściwy dobór to kompromis między ochroną przewodu a wymaganym obciążeniem linii.
Gdy obciążalność Iz dla danego sposobu ułożenia i warunków chłodzenia jest wystarczająco wysoka, aby spełnić warunek I2 ≤ 1,45·Iz. Zwykle łatwiej to uzyskać przy korzystniejszym ułożeniu (np. w korytku lub w powietrzu) niż w ścianie.
Najczęstsze to: pomijanie sposobu ułożenia (brak sprawdzenia Iz), utożsamianie In z dopuszczalnym prądem przewodu, nieuwzględnianie, że I2 jest większe niż In, oraz traktowanie topika i wyłącznika jako równoważnych. Na egzaminie zawsze sprawdzaj I2 i Iz.
Zwykle nie chodzi o pamięciowe wartości, tylko o zasadę: Iz zależy od ułożenia, a dobór zabezpieczenia wymaga sprawdzenia warunku I2 ≤ 1,45·Iz. Jeśli w treści nie ma ułożenia, pytanie bywa niejednoznaczne. Gdy ułożenie jest podane, wnioskujesz na podstawie typowych zakresów Iz.
info

Około 32% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Wyłącznik nadprądowy 50 A ma niższy prąd umowny zadziałania (I2≈1,45·In) niż bezpiecznik topikowy (I2≈1,6·In)."

Źródła:

  • PN-HD 60364-5-52:2011, Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego – Oprzewodowanie (tabele/zasady obciążalności długotrwałej Iz i zależność od sposobu ułożenia)
  • PN-HD 60364-4-43:2012, Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa – Ochrona przed prądem przetężeniowym (warunki doboru zabezpieczeń, relacje prądów zadziałania do Iz)

Materiały:

  • PN-HD 60364-4-43:2012 – zasady ochrony przed prądem przetężeniowym (przeciążenie i zwarcie)
  • PN-HD 60364-5-52:2011 – dobór i montaż oprzewodowania oraz obciążalności przewodów
  • Tablice obciążalności długotrwałej przewodów Cu/Al dla różnych sposobów ułożenia (materiały dydaktyczne do ELE.5)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego