Kalkulacja doliczeniowa służy do ustalania rzeczywistego jednostkowego kosztu wytworzenia w sytuacjach, w których koszty można powiązać z konkretnym wyrobem lub zleceniem, ale jednocześnie występuje istotna część kosztów pośrednich (np. wydziałowych), które trzeba następnie doliczyć do obiektu kalkulacji.
W praktyce mechanizm wygląda tak:
- najpierw ustala się koszty bezpośrednie danego wyrobu/zlecenia (materiały bezpośrednie, płace bezpośrednie itp.),
- następnie rozlicza się koszty pośrednie na produkty, stosując narzuty lub klucze (np. w oparciu o roboczogodziny, maszynogodziny, płace bezpośrednie),
- wynikiem jest pełny koszt wytworzenia dla wyrobu (lub partii), a po podzieleniu przez liczbę sztuk uzyskuje się koszt jednostkowy.
Odpowiedź "Przedsiębiorstwo X" jest poprawna, ponieważ w opisie tego przedsiębiorstwa (w treści zadania/na materiale do zadania) występują przesłanki typowe dla kalkulacji doliczeniowej: możliwość identyfikacji kosztów bezpośrednich dla wyrobu lub zlecenia oraz potrzeba rozliczenia kosztów pośrednich poprzez ich doliczenie według przyjętych stawek.
Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, ponieważ odpowiadają przypadkom, w których (zgodnie z opisami) bardziej adekwatne są inne podejścia, np. produkcja jednorodna i ciągła, gdzie częściej stosuje się kalkulację podziałową, albo sytuacje, w których nie ustala się rzeczywistego jednostkowego kosztu wytworzenia danego wyrobu tą metodą. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowe jest rozpoznanie, czy dominuje kalkulacja "na zlecenie/na wyrób" z doliczaniem narzutów (doliczeniowa), czy kalkulacja "na proces/okres" z podziałem kosztów na masę produkcji (podziałowa).
Wskazówka egzaminacyjna: szukaj w opisie sygnałów typu zlecenia, serie krótkie, różnorodny asortyment, rozliczanie kosztów wydziałowych narzutem — to typowy profil dla kalkulacji doliczeniowej.
