KWALIFIKACJA SPC7 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 30.
Przedstawiony na rysunku sprzęt laboratoryjny przeznaczony do oznaczania zawartości alkoholu to
Ilustracja przedstawia sprzęt laboratoryjny używany do oznaczania zawartości alkoholu, jakim jest densymetr.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Densymetr (areometr) służy do wyznaczania gęstości cieczy, a w praktyce laboratoryjnej wykorzystuje się to m.in. do oznaczania zawartości alkoholu w roztworach wodno-etanolowych na podstawie zależności gęstości od stężenia.
Pozostałe przyrządy mierzą inne wielkości (wilgotność, tłuszcz w mleku, współczynnik załamania).

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź to densymetr, ponieważ jest to przyrząd pływakowy (areometr) przeznaczony do pomiaru gęstości cieczy. W analizie żywności zależność gęstości od składu roztworu wykorzystuje się do pośredniego oznaczania stężenia, w tym także zawartości alkoholu w mieszaninach wodno-etanolowych. W praktyce pomiar densymetrem wykonuje się zwykle w cylindrze pomiarowym, a wynik bywa korygowany ze względu na temperaturę, bo gęstość jest od niej zależna.

Odpowiedź higrometr jest nieprawidłowa, bo higrometr służy do pomiaru wilgotności (najczęściej powietrza lub gazów), a nie do oznaczania zawartości alkoholu w cieczach. To częsty błąd wynikający z utożsamiania wszystkich przyrządów pomiarowych z analizą składu.

Odpowiedź butyrometr jest nieprawidłowa, ponieważ butyrometr stosuje się do oznaczania zawartości tłuszczu w mleku i przetworach mlecznych (np. w klasycznych metodach oceny tłuszczu), a nie do oznaczania alkoholu. Nazwa przyrządu nie odnosi się do alkoholu, tylko do frakcji tłuszczowej (masłowej) w próbkach mlecznych.

Odpowiedź refraktometr również jest nieprawidłowa w tym ujęciu pytania: refraktometr mierzy współczynnik załamania światła, często wykorzystywany do oceny stężenia roztworów (np. ekstraktu/Brix). Choć może pośrednio służyć do kontroli niektórych roztworów, nie jest to podstawowy przyrząd rozpoznawany jako przeznaczony do oznaczania alkoholu w sensie gęstościowym, którego dotyczy densymetr.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na ilustracji widzisz pływak z podziałką, używany w cylindrze z cieczą, to najczęściej jest to densymetr/areometr. Jeśli przyrząd ma pryzmat i okular (optyczny odczyt), wtedy pasuje do refraktometru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Densymetr (areometr) to przyrząd do pomiaru gęstości cieczy. Działa na zasadzie wyporu: zanurza się na określoną głębokość zależną od gęstości. W analizie żywności gęstość bywa wykorzystywana do oceny składu roztworów, np. w kontekście alkoholu.
Zawartość alkoholu w roztworze wodno-etanolowym wpływa na gęstość. Mierząc gęstość densymetrem i odnosząc wynik do odpowiednich tabel/skal (z uwzględnieniem temperatury), można wyznaczyć stężenie alkoholu. To podejście jest typowe dla metod opartych o własności fizyczne.
Higrometr jest przyrządem do pomiaru wilgotności, zwykle powietrza (lub gazów). Nie jest skonstruowany do zanurzania w cieczach i nie mierzy gęstości ani właściwości optycznych roztworów. W zadaniach egzaminacyjnych higrometr należy łączyć z kontrolą wilgotności w produkcji i magazynowaniu.
Butyrometr to przyrząd używany do oznaczania zawartości tłuszczu w mleku i produktach mlecznych w klasycznych procedurach laboratoryjnych. Nie jest przeznaczony do oznaczania alkoholu. Na egzaminie warto kojarzyć go z kontrolą jakości mleka, śmietany i podobnych surowców.
Refraktometr mierzy współczynnik załamania światła roztworu. W praktyce technologii żywności wykorzystuje się go m.in. do szybkiej oceny stężeń (np. ekstraktu, cukrów) w sokach, syropach czy brzeczce. To inna zasada pomiaru niż w densymetrze, który bazuje na gęstości.
Densymetr wygląda jak pływak z podziałką wkładany do cylindra z cieczą; odczyt jest na skali zanurzonego przyrządu. Refraktometr ma zwykle element optyczny (pryzmat) i okular lub wyświetlacz. Jeśli widać przyrząd zanurzany w cieczy, najczęściej chodzi o densymetr.
Temperatura wpływa na gęstość, więc odczyt densymetru może wymagać korekty, gdy pomiar nie jest wykonany w temperaturze odniesienia dla skali/tabel. W praktyce laboratoryjnej dba się o stabilizację temperatury próbki lub stosuje poprawki. To częsta pułapka w zadaniach praktycznych.
Najczęstsze błędy to: mylenie densymetru z innymi przyrządami o podobnej nazwie, kierowanie się wyłącznie skojarzeniem ("optyczny pomiar" → refraktometr), oraz ignorowanie zasady działania. Pomaga pytanie kontrolne: czy przyrząd mierzy gęstość, wilgotność, tłuszcz czy własności optyczne?
W praktyce szkolnej i laboratoryjnej pojęcia są często używane blisko siebie: areometr to ogólna nazwa pływaków do pomiaru gęstości, a densymetr bywa używany jako określenie areometru do gęstości. Na egzaminie kluczowe jest powiązanie tego typu przyrządu z pomiarem gęstości cieczy.
Najlepiej uczyć się przez zestawienia: nazwa → zasada działania → co mierzy → do czego służy. Rób fiszki ze zdjęciami typowych przyrządów (densymetr, refraktometr, butyrometr, higrometr) i dopisuj po 1–2 typowe zastosowania w technologii żywności oraz typowe pomyłki.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Pozostałe przyrządy mierzą inne wielkości (wilgotność, tłuszcz w mleku, współczynnik załamania)."

Źródła:

  • Wikipedia (pl): "Areometr" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Areometr (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (pl): "Refraktometr" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Refraktometr (dostęp: 2026-03-05)
  • Wikipedia (pl): "Butyrometr" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Butyrometr (dostęp: 2026-03-05)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z analizy żywności (dział: metody fizyczne, gęstość i stężenia)
  • Instrukcje producentów areometrów/densymetrów (zakresy, korekcja temperatury)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni laboratoryjnej: rozpoznawanie aparatury i jej zastosowań

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego