Koszty w przedsiębiorstwie często dzieli się według ich zachowania względem wielkości działalności (np. liczby wytworzonych sztuk, przejechanych kilometrów, liczby zleceń). W tym ujęciu wyróżnia się:
- koszty stałe – w krótkim okresie nie zmieniają się wraz ze wzrostem lub spadkiem wolumenu (są ponoszone "za gotowość" do działania),
- koszty zmienne – rosną lub maleją wraz ze zmianą skali działalności.
Czynsz za lokal jest typowym przykładem kosztu stałego: firma ponosi go w związku z posiadaniem/korzystaniem z powierzchni, a nie bezpośrednio w związku z liczbą wyprodukowanych wyrobów. Dlatego, nawet gdy produkcja spada, czynsz zwykle nadal trzeba zapłacić w ustalonej kwocie.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są kosztami stałymi?
- Koszty materiałów potrzebnych do produkcji – materiały zużywa się proporcjonalnie do wielkości produkcji, więc ich koszt zwykle rośnie wraz z liczbą wytworzonych jednostek.
- Koszty transportu towarów – w praktyce często zależą od liczby wysyłek, masy/objętości, odległości lub liczby dostaw, czyli od skali operacji.
- Koszty energii elektrycznej zużytej w procesie produkcji – energia technologiczna jest powiązana z pracą maszyn i czasem produkcji, więc typowo zmienia się wraz z wolumenem (choć mogą istnieć elementy stałe, np. opłaty stałe w taryfie, ale pytanie dotyczy kosztu energii "zużytej w procesie produkcji").
W kontekście pracy technika ekonomisty podział stałe/zmienne jest ważny m.in. w budżetowaniu, analizie odchyleń oraz w ocenie rentowności (np. przy obliczaniu marży pokrycia i progu rentowności). Kluczowe jest zawsze pytanie: czy ten koszt zmienia się, gdy firma produkuje/sprzedaje więcej lub mniej?
