KWALIFIKACJA ELM5 - TEST WIEDZY NR 8

PYTANIE NR 12.
Rozważ układ wzmacniacza operacyjnego pracującego jako integrator. Jaki element powinieneś dobrać, aby skonfigurować czas stałej czasowej układu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Integrator na wzmacniaczu operacyjnym realizuje zależność Vout ∝ −(1/RC)∫Vindt, gdzie R to zwykle rezystor wejściowy, a C to kondensator w sprzężeniu zwrotnym. Stała czasowa τ wynika z iloczynu R·C, więc przy założonym R dobiera się kondensator sprzężenia zwrotnego. Zasilanie i sam WO nie definiują τ.

Pełne wyjaśnienie:

Wzmacniacz operacyjny pracujący jako integrator (najczęściej w konfiguracji odwracającej) wykorzystuje kondensator w pętli sprzężenia zwrotnego oraz rezystor na wejściu. W idealnym modelu transmitancja ma postać zależną od 1/(RCs), a w dziedzinie czasu daje to relację:

Vout(t) = −(1/RC) · ∫ Vin(t) dt

Oznacza to, że "szybkość całkowania" (czyli jak szybko zmienia się wyjście przy danym sygnale wejściowym) zależy od pary elementów RC. W praktyce projektowej często zakłada się jedną wartość (np. rezystor wejściowy wynikający z dopasowania impedancji lub poziomów sygnału), a następnie dobiera kondensator sprzężenia zwrotnego, aby uzyskać wymaganą stałą czasową τ = R·C lub wymagany współczynnik 1/(RC).

Dlaczego poprawna odpowiedź to "kondensator sprzężenia zwrotnego"?
To właśnie on jest elementem "czasowym" w pętli sprzężenia zwrotnego integratora: gromadzi ładunek i powoduje narastanie/opadanie napięcia na wyjściu w funkcji czasu. Zmiana jego pojemności bezpośrednio zmienia τ (przy niezmienionym R).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Rezystor wejściowy – wpływa na stałą czasową, ale nie samodzielnie; τ wynika z iloczynu R i C. Jeśli pytanie wymusza wskazanie jednego elementu do doboru (przy założeniu drugiego), typowo dobiera się C w sprzężeniu zwrotnym.
  • Napięcie zasilania – decyduje głównie o dopuszczalnym zakresie napięć na wyjściu i zapasie na nasycenie, ale nie ustala wartości τ w idealnym opisie integratora.
  • Wzmacniacz operacyjny – jego parametry (pasmo, slew rate, prądy polaryzacji) wpływają na poprawność działania i ograniczenia praktyczne, lecz sama stała czasowa integratora w schemacie jest definiowana przez elementy RC w torze.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się integrator, szukaj elementów RC, a szczególnie kondensatora w sprzężeniu zwrotnym. Jeśli nie ma doprecyzowania, pamiętaj, że w teorii τ zależy od obu elementów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Integrator to układ z WO, w którym napięcie wyjściowe jest proporcjonalne do całki z napięcia wejściowego w czasie. Najczęściej realizuje się go rezystorem na wejściu i kondensatorem w sprzężeniu zwrotnym, co daje zależność zbliżoną do 1/(RCs).
Stałą czasową tworzy para elementów: rezystor (zwykle wejściowy) oraz kondensator (zwykle w sprzężeniu zwrotnym). W uproszczeniu τ = R·C, więc zmiana R lub C zmienia "tempo" całkowania i odpowiedź czasową układu.
Kondensator w sprzężeniu zwrotnym gromadzi ładunek i wymusza zmianę napięcia na wyjściu w czasie. Dzięki temu układ nie zachowuje się jak zwykły wzmacniacz, tylko realizuje funkcję całkowania, a jego dynamika zależy od wartości pojemności i rezystora wejściowego.
Tak. W idealnym integratorze współczynnik całkowania wynosi 1/(R·C), więc rezystor wejściowy wpływa na wynik tak samo jak kondensator. W zadaniach testowych często zakłada się R jako daną wartość, a dobiera się C, aby uzyskać wymaganą τ.
Najczęściej rozpoznasz go po tym, że w pętli sprzężenia zwrotnego zamiast rezystora znajduje się kondensator, a na wejściu jest rezystor. Układ zwykle pracuje w konfiguracji odwracającej (wejście na "−", "+" do masy odniesienia).
Nie w idealnym modelu. Zasilanie wpływa głównie na zakres napięć wyjściowych (kiedy układ wejdzie w nasycenie) oraz na margines pracy liniowej. Stała czasowa w schemacie wynika z R i C, a nie z poziomu zasilania.
W praktyce ograniczają go m.in. pasmo przenoszenia, szybkość narastania (slew rate), napięcia niezrównoważenia i prądy polaryzacji wejść. Skutkiem mogą być zniekształcenia, dryft wyjścia lub nasycenie, zwłaszcza dla bardzo małych wartości R lub bardzo dużych C.
Aby spowolnić całkowanie, zwiększa się iloczyn R·C (większa τ), czyli typowo zwiększa się pojemność kondensatora w sprzężeniu zwrotnym lub rezystancję wejściową. W praktyce dobór ograniczają szumy, prądy polaryzacji i wymagany zakres częstotliwości.
Typowe błędy to: wlutowanie złej wartości kondensatora (np. pomylenie nF z µF), zły typ kondensatora (duży upływ), pomylenie połączeń wejść WO, brak dobrej masy odniesienia oraz zbyt długie ścieżki powodujące zakłócenia. Skutkiem jest inna τ lub niestabilna praca.
Ćwicz rozpoznawanie topologii (R na wejściu, C w sprzężeniu), zapamiętaj zależność 1/(R·C) i to, że τ = R·C. Przerób kilka przykładów z not aplikacyjnych WO i sprawdzaj, które elementy są w torze wejściowym, a które w pętli sprzężenia zwrotnego.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 47% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że integrator na wzmacniaczu operacyjnym realizuje zależność Vout ∝ −(1/RC)∫Vindt, gdzie R to zwykle rezystor wejściowy, a C to kondensator w sprzężeniu zwrotnym.

Źródła:

  • Texas Instruments, "Handbook of Operational Amplifier Applications" (Bruce Carter, Thomas R. Brown), PDF: https://www.ti.com/lit/an/sboa092a/sboa092a.pdf - accessed 2026-02-26
  • Wikipedia, hasło "Integrator" (sekcja o integratorze na wzmacniaczu operacyjnym): https://en.wikipedia.org/wiki/Integrator - accessed 2026-02-26
  • All About Circuits, artykuł "Op-Amp Integrator" (opis zależności 1/RC i roli kondensatora w sprzężeniu): https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-8/integrator-and-differentiator-circuits/ - accessed 2026-02-26

Materiały:

  • Noty aplikacyjne producentów wzmacniaczy operacyjnych o integratorach i doborze elementów RC
  • Podręcznik z podstaw elektroniki analogowej (wzmacniacze operacyjne, filtry, układy RC)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar odpowiedzi integratora na skok/prostokąt i wyznaczanie τ

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego