KWALIFIKACJA MEC9 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 8.
Rysunek tulei z dokładnie wykonanym otworem, który zwymiarowano zgodnie z zasadami rysunku technicznego jest oznaczony literą
Ilustracja przedstawia cztery rysunki techniczne tulei z dokładnie wykonanymi otworami, oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest litera D, ponieważ rysunek otworu wykonanego dokładnie powinien mieć jednoznaczny zapis średnicy oraz wymagania dokładności (np. tolerancję), bez przewymiarowania i bez sprzecznych danych. Pozostałe warianty zawierają typowe błędy: brak tolerancji/niejednoznaczne odniesienie wymiaru lub niewłaściwy zapis wymiaru otworu.

Pełne wyjaśnienie:

W rysunku technicznym maszynowym "dokładnie wykonany otwór" oznacza, że sama wartość nominalna średnicy nie wystarcza do jednoznacznego wykonania i kontroli. Aby wykonawca i kontrola jakości wiedzieli, jaką dokładność należy uzyskać, na rysunku musi znaleźć się poprawny zapis wymiaru średnicy oraz informacja o dopuszczalnych odchyłkach (tolerancji) albo innym wymaganiu dokładności wynikającym z zasad wymiarowania.

Dlatego poprawny wariant (litera D) to taki, który spełnia łącznie typowe wymagania poprawnego zwymiarowania otworu:

  • Jednoznaczny wymiar średnicy (właściwy zapis wymiaru dla otworu walcowego).
  • Określona dokładność – np. tolerancja wymiaru/pasowanie (w zależności od tego, co pokazuje zadanie), tak aby można było dobrać obróbkę (wiercenie, rozwiercanie, roztaczanie, honowanie) i metodę pomiaru.
  • Brak sprzeczności i przewymiarowania – ten sam element nie powinien być określony nadmiarowo w sposób, który może prowadzić do konfliktu wymiarów.
  • Czytelne umieszczenie wymiarów – wymiary powinny odnosić się do właściwych powierzchni i nie mogą wprowadzać wątpliwości, co jest mierzone.

Warianty niepoprawne w tego typu zadaniach zwykle odpadają, bo: nie podają wymagań dokładności (co jest sprzeczne z ideą "otworu dokładnego"), mają niepoprawny zapis wymiaru średnicy, podają wymiary w sposób niejednoznaczny (trudny do interpretacji w kontroli) albo zawierają nadmiarowe wymiary, które mogą się wzajemnie wykluczać.

W praktyce (np. przy tulejach pod łożyska lub sworznie) błędny zapis na rysunku może skutkować wykonaniem otworu "za luźnego" albo "za ciasnego", problemami z montażem oraz brakiem możliwości obiektywnej kontroli. Na egzaminie warto sprawdzać: czy średnica jest zapisana poprawnie, czy podano wymaganą dokładność oraz czy wymiarowanie nie jest sprzeczne lub nadmiarowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza to, że oprócz wymiaru nominalnego trzeba określić wymaganą dokładność (np. tolerancję wymiaru/pasowanie). Dzięki temu wiadomo, jaką obróbkę i kontrolę zastosować, aby otwór spełnił wymagania montażowe.
Kluczowe są: poprawny zapis średnicy, określenie dokładności (tolerancja/pasowanie lub inne wymaganie), oraz jednoznaczne odniesienie wymiaru do właściwych powierzchni. Dodatkowo liczy się czytelność i brak sprzecznych danych.
Bo bez tolerancji (albo innego wymagania dokładności) nie wiadomo, jakie odchyłki są dopuszczalne. W efekcie wykonanie i kontrola mogą przyjąć inną "dokładność" niż oczekiwana, co grozi problemami z pasowaniem, montażem i trwałością połączenia.
Najczęstsze pułapki to: brak tolerancji dla otworu wymagającego dokładności, niejednoznaczne umieszczenie linii wymiarowych, przewymiarowanie (nadmiarowe wymiary prowadzące do sprzeczności) oraz zapis, który nie pozwala jasno ustalić, co dokładnie ma być mierzone.
Przewymiarowanie występuje, gdy ten sam kształt jest opisany zbyt wieloma wymiarami, przez co część z nich wynika z innych. Jeśli pojawiają się wymiary, które mogą się wzajemnie "rozjechać" (np. suma długości nie zgadza się z całkowitą), to jest to sygnał błędu.
Nie zawsze musi być zapis pasowania, ale musi być zapewniona jednoznaczność wymagań. Czasem wystarczy tolerancja wymiaru, a pasowanie stosuje się szczególnie wtedy, gdy otwór ma współpracować z wałkiem lub elementem o określonej klasie dopasowania.
Wtedy, gdy otwór współpracuje z innym elementem montażowym (np. wałkiem, sworzniem, łożyskiem) i od jego średnicy zależy luz lub wcisk. Duża dokładność bywa też potrzebna, gdy otwór jest bazą do kolejnych operacji obróbkowych.
Im "węższa" tolerancja, tym zwykle potrzebna jest dokładniejsza obróbka (np. rozwiercanie, roztaczanie, honowanie) i dokładniejszy pomiar (np. średnicówka, sprawdzian). Zbyt ogólny zapis utrudnia dobranie technologii i kryteriów kontroli.
Warto powtórzyć: średnica i sposób jej zapisu, tolerancje wymiarowe, pasowania, bazy wymiarowe, zasady jednoznaczności rysunku wykonawczego oraz typowe błędy (brak tolerancji, sprzeczne wymiary, złe umiejscowienie linii wymiarowych).
Najpierw sprawdź, czy zapis średnicy jest poprawny i czy dla "otworu dokładnego" podano wymaganą dokładność. Potem oceń, czy wymiarowanie jest jednoznaczne (wiadomo co mierzyć i skąd) oraz czy nie ma przewymiarowania lub sprzecznych danych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pozostałe warianty zawierają typowe błędy: brak tolerancji/niejednoznaczne odniesienie wymiaru lub niewłaściwy zapis wymiaru otworu.

Materiały:

  • Podręcznik/atlas z przykładami poprawnego wymiarowania elementów maszyn
  • Zbiór zadań z rysunku technicznego maszynowego (tolerancje, pasowania, zasady zapisu)
  • Materiały dydaktyczne szkoły/OKE dotyczące czytania rysunku wykonawczego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego