KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2012

PYTANIE NR 8.
Schemat przedstawia
Ilustracja przedstawia schemat przerzutnika, który jest elementem układów cyfrowych, często używanym w mechatronice.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przerzutnik to podstawowy element układów sekwencyjnych, który ma zdolność przechowywania stanu (0/1) i zwykle jest budowany z bramek sprzężonych zwrotnie. Komórki RAM/ROM odnoszą się do struktur pamięci półprzewodnikowej, a bramka negacji realizuje tylko operację NOT bez podtrzymania stanu układu.

Pełne wyjaśnienie:

Poprawna odpowiedź: "przerzutnik."

Przerzutnik jest elementem układu sekwencyjnego, czyli takiego, którego wyjście zależy nie tylko od bieżących wejść, ale także od poprzedniego stanu. W praktyce przerzutniki realizują funkcję "pamiętania" jednego bitu, a ich symbole/schematy często pokazują sprzężenia zwrotne lub charakterystyczną strukturę (np. RS, JK, D, T), co odróżnia je od pojedynczych bramek.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "komórkę pamięci RAM." – komórka RAM jest elementem pamięci o dostępie swobodnym, zwykle opisywanym w kontekście macierzy pamięci i układów adresowania/odczytu/zapisu. Jej reprezentacja schematowa bywa inna (blokowa lub tranzystorowa) niż typowy schemat przerzutnika używany w zadaniach z techniki cyfrowej.
  • "komórkę pamięci ROM." – ROM to pamięć tylko do odczytu, a jej "komórka" jest pojęciem technologicznym (np. połączenia w macierzy) i zazwyczaj nie jest przedstawiana jako klasyczny przerzutnik. W zadaniach egzaminacyjnych ROM rozpoznaje się raczej po symbolu bloku pamięci i liniach adres/dane niż po pojedynczym elemencie sprzężonym zwrotnie.
  • "bramkę negacji." – bramka NOT wykonuje wyłącznie negację sygnału (odwrócenie 0↔1). Sama w sobie nie tworzy elementu pamiętającego; dopiero odpowiednie sprzężenia i konfiguracje bramek dają efekt podtrzymania stanu. Jeśli na schemacie występuje struktura typowa dla elementu pamiętającego, to nie jest to pojedyncza negacja.

Wskazówka egzaminacyjna: rozróżniaj układy kombinacyjne (bramki: AND/OR/NOT itp.) od sekwencyjnych (przerzutniki, zatrzaski). Jeżeli element ma "pamiętać" stan lub na schemacie widać charakterystyczne sprzężenie zwrotne, to najczęściej chodzi o przerzutnik.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przerzutnik to element układu sekwencyjnego, który przechowuje stan logiczny (najczęściej 1 bit). Jego wyjście zależy od wejść oraz poprzedniego stanu, dlatego jest używany m.in. w licznikach, rejestrach i układach sterowania.
Bramka negacji (NOT) realizuje tylko odwrócenie sygnału i zwykle ma prosty symbol (często trójkąt z kółkiem na wyjściu). Przerzutnik ma strukturę wskazującą pamiętanie stanu (np. sprzężenia zwrotne lub symbol D/JK/RS) i nie sprowadza się do jednej operacji logicznej.
Przerzutnik "pamięta" poprzedni stan, bo po zadziałaniu sygnału sterującego może utrzymać wyjście 0 lub 1 aż do kolejnej zmiany wymuszonej wejściami. To najprostsza forma pamięci w logice sekwencyjnej, często traktowana jako pamięć jednobitowa.
Układ sekwencyjny to taki, którego wyjście zależy od bieżących sygnałów wejściowych i od historii (stanu wewnętrznego). Przerzutniki tworzą ten stan wewnętrzny. Dla porównania układy kombinacyjne (bramki) zależą wyłącznie od aktualnych wejść.
Najczęściej pojawiają się przerzutniki RS, D, JK i T. Różnią się sposobem sterowania stanem i zastosowaniem. W zadaniach egzaminacyjnych warto kojarzyć ich rolę: D do rejestrów, JK i T do liczników, RS jako prosty zatrzask/układ podtrzymania stanu.
Nie. Przerzutnik jest podstawowym elementem pamiętającym w logice sekwencyjnej, ale komórka RAM to część większej struktury pamięci z adresowaniem i układami odczytu/zapisu. RAM w praktyce realizuje się innymi strukturami (np. SRAM/DRAM) niż "klasyczny" symbol przerzutnika.
ROM (pamięć tylko do odczytu) przechowuje dane trwale lub półtrwale i w typowym użyciu nie zmienia zawartości podczas pracy układu. Przerzutnik natomiast jest przełączany sygnałami sterującymi i służy do dynamicznego przechowywania stanu w trakcie działania układu.
Częste są pomyłki wynikające z podobieństwa symboli (np. kółko negacji kojarzone automatycznie z NOT) oraz nieuwzględniania sprzężeń zwrotnych. Pomaga nawyk: najpierw sprawdź, czy układ może "pamiętać" stan, a dopiero potem szukaj pojedynczej funkcji logicznej.
Przerzutniki spotyka się w układach sterowania, gdzie trzeba podtrzymać stan (np. zatrzask STOP/START), w licznikach impulsów z czujników, w rejestrach przesuwających oraz w prostych układach sekwencyjnych współpracujących z automatyzacją i systemami bezpieczeństwa.
Ćwicz rozpoznawanie symboli i podstawowych własności: co oznaczają wejścia (np. S/R, D, J/K), kiedy następuje zmiana stanu oraz czym różni się układ kombinacyjny od sekwencyjnego. Dobrze działa praca na krótkich zestawach schematów i szybkie klasyfikowanie elementów.
info

Statystycznie 48% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Przerzutnik to podstawowy element układów sekwencyjnych, który ma zdolność przechowywania stanu (0/1) i zwykle jest budowany z bramek sprzężonych zwrotnie."

Źródła:

  • Thomas L. Floyd, "Digital Fundamentals" (Podstawy techniki cyfrowej), rozdziały o bramkach logicznych i przerzutnikach, Pearson (różne wydania) – źródło podręcznikowe
  • M. Morris Mano, Michael D. Ciletti, "Digital Design" (Projektowanie układów cyfrowych), rozdziały o układach sekwencyjnych i przerzutnikach, Pearson (różne wydania) – źródło podręcznikowe
  • All About Circuits (AAC), dział "Digital", tematy: flip-flops, logic gates – https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/ (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw techniki cyfrowej (rozdziały o przerzutnikach i bramkach logicznych)
  • Noty katalogowe układów logicznych (sekcje: symbole logiczne, tabele prawdy, zastosowania)
  • Zbiory zadań z czytania schematów układów cyfrowych dla technika mechatronika

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego