KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2023 (test 2)

PYTANIE NR 30.
Układ przekaźnikowy z samopodtrzymaniem załączający silnik elektryczny małej mocy (Schemat 1.) zastąpiono układem ze sterownikiem PLC (Schemat 2.). Który z programów wprowadzony do sterownika zapewni sterowanie silnikiem identyczne do sterowania realizowanego przez układ przekaźnikowy?
Ilustracja przedstawia dwa schematy elektryczne oraz dwa programy sterowania, które są częścią pytania egzaminacyjnego
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sterowanie identyczne z układem przekaźnikowym z samopodtrzymaniem musi odtworzyć funkcję "START uruchamia i podtrzymuje", a "STOP przerywa i kasuje podtrzymanie". Poprawny program zawiera gałąź podtrzymania zrealizowaną przez styk od wyjścia oraz właściwy warunek wyłączenia, dlatego wskazano "Program 1".

Pełne wyjaśnienie:

Układ przekaźnikowy z samopodtrzymaniem (tzw. seal-in) działa typowo w ten sposób, że impuls z przycisku START powoduje załączenie cewki (stycznika/przekaźnika), a następnie cewka pozostaje załączona dzięki własnemu stykowi pomocniczemu włączonemu równolegle do START. Wyłączenie realizuje przycisk STOP (zwykle styk normalnie zamknięty) rozłączający tor sterowania, co natychmiast przerywa podtrzymanie.

Aby odwzorować to w PLC, program musi spełnić jednocześnie kilka warunków logicznych:

  • Warunek startu: wyjście może się załączyć po spełnieniu warunków wejściowych (START) przy jednoczesnym braku zadziałania STOP.
  • Warunek podtrzymania: po puszczeniu START wyjście ma pozostać w stanie "1", więc w programie musi pojawić się sprzężenie zwrotne – styk/odwołanie do stanu wyjścia (albo bitu odpowiadającego za podtrzymanie) w gałęzi równoległej do START.
  • Warunek wyłączenia: naciśnięcie STOP musi przerwać obwód logiczny w taki sposób, aby wyjście wróciło do "0" i nie mogło samo ponownie się załączyć bez kolejnego START.
  • Równoważność działania: program nie powinien wprowadzać dodatkowej "pamięci" lub opóźnień, jeśli nie występowały w układzie przekaźnikowym (np. nieuzasadnione SET/RESET, które mogłoby zmienić zachowanie przy krótkich zakłóceniach sygnałów).

Odpowiedź "Program 1" jest poprawna, ponieważ odpowiada klasycznej strukturze samopodtrzymania: START inicjuje załączenie, a następnie stan jest utrzymany przez własny warunek podtrzymania (sprzężenie od wyjścia) aż do zadziałania STOP. Dzięki temu zachowanie silnika jest takie samo jak w układzie przekaźnikowym.

Pozostałe programy są typowo błędne z jednego z poniższych powodów (najczęstsze różnice spotykane w zadaniach tego typu):

  • Brak gałęzi podtrzymania lub podtrzymanie zrobione nie na właściwym sygnale, przez co silnik działa tylko podczas trzymania START.
  • Nieprawidłowa polaryzacja STOP (potraktowanie STOP jak NO zamiast NC), co zmienia logikę wyłączania.
  • Zastosowanie pamięci SET/RESET w sposób, który zmienia zachowanie po zaniku sygnałów lub po krótkim naciśnięciu przycisków (niezgodność z przekaźnikowym "zanikiem podtrzymania" po rozwarciu toru).

Wskazówka egzaminacyjna: szukaj w programie elementu odpowiadającego stykowi pomocniczemu cewki – w PLC będzie to zwykle warunek od stanu wyjścia w gałęzi równoległej do START, a STOP powinien rozłączać całą logikę podtrzymania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Samopodtrzymanie to utrzymanie załączenia cewki po puszczeniu przycisku START. Realizuje się je zwykle przez styk pomocniczy tej samej cewki włączony równolegle do START, dzięki czemu po zadziałaniu cewka "podtrzymuje" własne zasilanie.
W PLC odwzorowuje się to jako logikę: STOP w szeregu (musi blokować), a START równolegle z warunkiem podtrzymania od wyjścia. Kluczowe jest użycie "sprzężenia zwrotnego" w programie, aby po puszczeniu START wyjście nadal było aktywne.
W przekaźnikach robi to styk pomocniczy stycznika/przekaźnika. W PLC odpowiednikiem jest warunek sprawdzający stan wyjścia (albo bitu pamięci). Bez tego po zaniku sygnału START program nie ma "czego" podtrzymać i wyjście spadnie do zera.
W klasycznych układach sterowania silnikiem STOP jest zwykle normalnie zamknięty (NC), aby przerwa w obwodzie (np. uszkodzenie przewodu) powodowała zatrzymanie. W zadaniach egzaminacyjnych trzeba jednak kierować się schematem i konsekwentnie odwzorować go w PLC.
Najczęstsze błędy to: brak gałęzi podtrzymania (silnik działa tylko przy wciśniętym START), błędne użycie STOP (odwrócona logika), oraz zastosowanie SET/RESET bez uzasadnienia, co zmienia zachowanie przy krótkich impulsach lub po zaniku zasilania.
Szukaj struktury odpowiadającej schematowi przekaźnikowemu: STOP "odcina" cały warunek, a START jest równolegle do warunku podtrzymania od wyjścia. Poprawny program po krótkim naciśnięciu START utrzymuje wyjście aż do naciśnięcia STOP.
SET/RESET stosuje się, gdy świadomie chcesz zapamiętać stan (np. tryb pracy, cykl automatu) i mieć oddzielne warunki ustawiania i kasowania. Dla prostego odpowiednika przekaźnikowego START/STOP często wystarcza klasyczne podtrzymanie w LD, aby zachowanie było identyczne.
Jeśli nie ma poprawnego warunku wyłączenia, wyjście może pozostać załączone mimo naciśnięcia STOP albo po zaniku START. W praktyce to błąd bezpieczeństwa i funkcjonalności: napęd nie reaguje na polecenie zatrzymania lub zachowuje się inaczej niż układ przekaźnikowy.
Porównaj stany w kluczowych momentach: (1) spoczynek, (2) krótkie naciśnięcie START, (3) puszczenie START, (4) naciśnięcie STOP. Jeśli w każdym z tych kroków wyjście ma ten sam stan co cewka w układzie przekaźnikowym, logika jest równoważna.
Ćwicz rysowanie i czytanie układów START/STOP oraz przepisywanie ich na LD: STOP w szeregu, START równolegle z podtrzymaniem od wyjścia. Rozwiązuj zadania, w których celowo wprowadzono pułapki: odwrócone NO/NC, brak sprzężenia, złe miejsce STOP.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 63% zdających egzamin. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że sterowanie identyczne z układem przekaźnikowym z samopodtrzymaniem musi odtworzyć funkcję "START uruchamia i podtrzymuje", a "STOP przerywa i kasuje podtrzymanie".

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers — Part 3: Programming languages (rozdziały dotyczące LD oraz elementów logicznych)
  • IEC 60947-4-1:2018, Low-voltage switchgear and controlgear — Part 4-1: Contactors and motor-starters (zakres: zasady działania styczników i obwodów sterowania)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty szkolne: podstawy sterowania przekaźnikowego i PLC (LD/FBD)
  • Materiały producentów PLC: przykłady programów START/STOP z samopodtrzymaniem
  • Normy i dokumenty branżowe dotyczące języków PLC (IEC 61131-3) – część o LD

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego