KWALIFIKACJA MEC9 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 8.
Ustalając tolerancję współosiowości, rysunek wykonawczy należy uzupełnić o symbol graficzny przedstawiony na rysunku oznaczonym literą
Ilustracja przedstawia cztery symbole graficzne oznaczone literami A, B, C i D, które są używane w kontekście technicznym,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Tolerancja współosiowości na rysunku wykonawczym jest oznaczana symbolem tolerancji geometrycznej właściwym dla współosiowości (w systemie GPS: znak dwóch współśrodkowych okręgów). Wybór poprawnej odpowiedzi polega na rozpoznaniu tego symbolu spośród innych znaków tolerancji kształtu i położenia.

Pełne wyjaśnienie:

Tolerancja współosiowości służy do określenia, jak bardzo oś elementu walcowego (np. wałka, otworu, czopa) może odchylić się od osi odniesienia wynikającej z bazy lub elementu współpracującego. Na rysunku wykonawczym zapisuje się ją jako tolerancję geometryczną, stosując odpowiedni symbol współosiowości w ramce tolerancyjnej.

Poprawna odpowiedź to ta, która przedstawia symbol współosiowości rozumiany w standardowej symbolice GPS (graficznie: dwa współśrodkowe okręgi). Taki znak jednoznacznie kojarzy się z wymaganiem wspólnej osi (osiowości) dwóch elementów obrotowych.

Najczęstsze pomyłki wynikają z podobieństwa zastosowań i symboli innych tolerancji:

  • Tolerancja położenia (pozycja) również dotyczy lokalizacji osi/środków, ale opisuje położenie elementu względem baz innym symbolem i inną interpretacją strefy tolerancji.
  • Współśrodkowość bywa mylona ze współosiowością w języku potocznym, jednak w zapisie GPS rozróżnia się wymagania i symbole; na egzaminie liczy się konkretna symbolika rysunkowa.
  • Bicie (osiowe lub promieniowe) dotyczy zmienności wskazań przy obrocie i często jest stosowane w praktyce warsztatowej, ale ma odrębne oznaczenia i opisuje inny rodzaj odchyłek.
  • Tolerancje kształtu (np. okrągłość, cylindryczność) kontrolują kształt powierzchni, a nie wzajemne ustawienie osi dwóch elementów.

W praktyce poprawne oznaczenie współosiowości jest kluczowe np. dla pasowań wał–łożysko–obudowa, aby ograniczyć drgania, zużycie i problemy montażowe. Na egzaminie warto nauczyć się rozpoznawania symboli "z obrazka" oraz kojarzenia ich z funkcją tolerancji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja współosiowości określa dopuszczalne odchylenie osi jednego elementu (np. otworu lub wałka) względem osi odniesienia wynikającej z bazy lub elementu współpracującego. Stosuje się ją, gdy kluczowe jest wspólne ustawienie osi w zespole, np. w łożyskowaniu.
W standardowej symbolice GPS symbol współosiowości ma postać dwóch współśrodkowych okręgów. Na rysunku pojawia się zwykle w ramce tolerancyjnej razem z wartością tolerancji oraz (jeśli wymagane) odniesieniem do bazy.
Wszystkie te wymagania dotyczą geometrii elementów obrotowych i osi, więc intuicyjnie "brzmią podobnie". Różnią się jednak definicją strefy tolerancji i sposobem kontroli. Na egzaminie decyduje poprawne rozpoznanie symbolu i właściwe skojarzenie z funkcją tolerancji.
Najczęściej są to wałki, czopy, otwory pod łożyska, gniazda uszczelnień, piasty i tuleje, czyli elementy, które muszą obracać się lub współpracować na wspólnej osi. Współosiowość ogranicza mimośrodowość i ułatwia prawidłowy montaż.
Cylindryczność dotyczy jakości kształtu jednej powierzchni walcowej, a współosiowość dotyczy wzajemnego ustawienia osi dwóch cech. Jeśli kluczowe jest, by oś otworu była zgodna z osią bazową/wałka, stosuje się współosiowość; jeśli ważny jest sam kształt walca, stosuje się cylindryczność.
W ramce tolerancyjnej szuka się: (1) symbolu współosiowości, (2) wartości tolerancji, oraz (3) oznaczeń baz, jeśli są podane. Taki zapis mówi, w jakiej strefie tolerancji ma się zmieścić oś cechy tolerowanej względem osi wynikającej z bazowania.
Zwykle tak, bo współosiowość odnosi się do osi odniesienia (bazy) albo osi innej cechy. W praktyce projektowej brak bazy może prowadzić do niejednoznacznej interpretacji kontroli. Na egzaminie warto pamiętać, że tolerancje położenia najczęściej są wiązane z bazami.
Współosiowość kontroluje się m.in. na maszynach współrzędnościowych (CMM), gdzie wyznacza się osie cech i ich odchyłki, albo metodami warsztatowymi z użyciem przyrządów i czujników (zależnie od wymaganej dokładności). Kluczowe jest poprawne bazowanie zgodne z rysunkiem.
Typowe błędy to: wybór symbolu "podobnego" graficznie, mylenie tolerancji położenia z tolerancjami kształtu, oraz ignorowanie tego, że współosiowość dotyczy osi, a nie tylko powierzchni. Pomaga nauka zestawów symbol–znaczenie oraz rozwiązywanie zadań obrazkowych.
Najlepiej uczyć się w dwóch krokach: (1) rozpoznawanie symboli (fiszki: znak–nazwa–zastosowanie), (2) interpretacja funkcji tolerancji na przykładach rysunków wykonawczych. Dodatkowo ćwiczyć bazowanie i odróżnianie tolerancji położenia od bicia i kształtu.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że tolerancja współosiowości na rysunku wykonawczym jest oznaczana symbolem tolerancji geometrycznej właściwym dla współosiowości (w systemie GPS: znak dwóch współśrodkowych okręgów).

Źródła:

  • ISO 1101, Geometrical Product Specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Tolerances of form, orientation, location and run-out (symbolika tolerancji, w tym współosiowości)
  • ISO 5459, Geometrical product specifications (GPS) — Geometrical tolerancing — Datums and datum systems (pojęcie baz i odniesień dla tolerancji położenia)

Materiały:

  • Normy GPS dotyczące tolerancji geometrycznych (materiały szkolne/branżowe o ISO 1101)
  • Podręczniki i tablice z rysunku technicznego maszynowego (symbole tolerancji)
  • Ćwiczenia z czytania rysunków wykonawczych: ramki tolerancyjne, bazy i przykłady zapisu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego