KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 23.
W danych technicznych zasilacza podano wartość współczynnika tętnień kt < 2%. Przyjęto definicję współczynnika tętnień jako stosunek wartości skutecznej składowej zmiennej do wartości średniej przebiegu. Podaj wartość tego współczynnika oraz oceń (tak lub nie), czy spełnia on wymagania techniczne zasilacza, jeżeli przebieg wyjściowy zasilacza można opisać wzorem uwyj(t) = 1 0 + 0,1√2sin(628t) .
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Współczynnik tętnień to stosunek wartości skutecznej składowej zmiennej do wartości średniej. We wzorze uwyj(t)=10+0,1√2·sin(628t) składowa stała ma średnią 10, a sinus ma amplitudę 0,1√2, więc jego RMS wynosi 0,1. Zatem kt=0,1/10=0,01=1%, co spełnia warunek kt < 2%.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu podano definicję współczynnika tętnień: jest to stosunek wartości skutecznej składowej zmiennej do wartości średniej przebiegu. To oznacza, że najpierw rozdzielamy napięcie wyjściowe na część stałą i zmienną.

Dany przebieg ma postać: uwyj(t)=10+0,1√2·sin(628t).

  • Składowa stała (średnia): stały składnik "10" jest jednocześnie wartością średnią całego przebiegu, ponieważ średnia z sinusa po pełnym okresie wynosi 0. Zatem Uśr=10.
  • Składowa zmienna: jest nią 0,1√2·sin(628t). Dla sinusoidy o amplitudzie A wartość skuteczna wynosi A/√2. Tutaj A=0,1√2, więc UAC,RMS=(0,1√2)/√2=0,1.

Teraz liczymy współczynnik tętnień:

kt=UAC,RMS/Uśr=0,1/10=0,01=1%.

Ocena wymagania technicznego: podano kt < 2%. Otrzymane 1% jest mniejsze niż 2%, więc warunek jest spełniony, czyli odpowiedź brzmi "1%, tak."

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "1%, nie" jest sprzeczne z prostym porównaniem 1% i 2%: skoro 1% < 2%, to wymaganie jest spełnione.
  • Odpowiedzi "3%, tak" oraz "3%, nie" wynikają zwykle z błędnego przeliczenia wartości skutecznej (np. przyjęcia amplitudy 0,1√2 jako RMS) albo z pomylenia dzielnika (użycia 3 zamiast 10). Nawet gdyby było 3%, to nie spełniałoby warunku "< 2%", więc "3%, tak" byłoby nielogiczne.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy we wzorze pojawia się amplituda czy RMS. Jeśli widzisz zapis "…√2·sin(…)", to często oznacza, że autor tak dobrał amplitudę, aby RMS wyszedł "ładny" (tu: 0,1).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Współczynnik tętnień opisuje, jak duża jest składowa zmienna napięcia na wyjściu zasilacza w porównaniu do składowej stałej. W tej definicji liczy się go jako RMS składowej zmiennej podzielone przez wartość średnią (DC), zwykle podawane w procentach.
Jeśli składowa zmienna ma postać A·sin(ωt), to jej wartość skuteczna wynosi A/√2. Gdy we wzorze widzisz A=0,1√2, to po podzieleniu przez √2 otrzymasz RMS równe 0,1. To częsty zabieg upraszczający rachunki w zadaniach.
Sinusoida jest symetryczna względem osi czasu: dodatnie połówki okresu "znoszą" ujemne połówki. Dlatego średnia po całym okresie wynosi 0. W praktyce oznacza to, że o wartości średniej przebiegu złożonego decyduje składowa stała (DC), a nie sama sinusoida.
Składowa stała to część niezależna od czasu (np. "10"). Składowa zmienna to fragment zależny od czasu, zwykle z sinusem lub cosinusem (np. 0,1√2·sin(628t)). Do współczynnika tętnień bierzesz RMS tylko tej składowej zmiennej i dzielisz przez średnią (DC).
W tym typie zadania zwykle nie. Do policzenia współczynnika tętnień wystarczą amplituda sinusoidy (do RMS) oraz wartość średnia składowej stałej. Liczba 628 (rad/s) określa częstotliwość tętnień i jest ważna np. przy doborze filtru, ale nie zmienia RMS sinusoidy.
Po obliczeniu kt w ułamku (np. 0,01) przelicz to na procenty (0,01 = 1%). Następnie porównaj liczby w tej samej skali: 1% jest mniejsze niż 2%, więc wymóg jest spełniony. Warto wykonać ten krok na końcu, żeby nie pomylić jednostek.
Najczęstsze pomyłki to: wzięcie amplitudy sinusoidy zamiast RMS, dzielenie przez niewłaściwą wartość (np. przez amplitudę DC zamiast średniej), oraz błędy skali (np. uznanie 0,01 za 0,01% zamiast 1%). Pomaga zapisanie: kt=UAC(RMS)/UDC(AVG) i dopiero potem procenty.
Taki zapis często sygnalizuje, że autor dobrał amplitudę tak, aby RMS było równe 0,1. Ponieważ RMS sinusoidy to amplituda/√2, to (0,1√2)/√2 daje 0,1. Dzięki temu łatwiej policzyć współczynnik tętnień bez dodatkowych przybliżeń.
Mały współczynnik tętnień jest kluczowy, gdy zasilasz układy wrażliwe na zakłócenia: wzmacniacze audio (przydźwięk), przetworniki ADC (błędy pomiaru), układy cyfrowe o niskich napięciach (niestabilność). W praktyce niższe tętnienia oznaczają "czystsze" zasilanie i mniejsze ryzyko problemów.
Opanuj trzy rzeczy: (1) RMS sinusoidy A/√2, (2) średnia sinusoidy po okresie = 0, (3) rozdział na DC+AC i użycie właściwej definicji kt. Ćwicz zadania, w których sygnał ma postać "DC + sin(…)", bo to najczęstszy schemat przy ocenie jakości zasilacza.
info

Około 28% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Według specjalistów z branży: "Współczynnik tętnień to stosunek wartości skutecznej składowej zmiennej do wartości średniej."

Źródła:

  • Wikipedia: Ripple (electrical) – definicja ripple factor jako stosunku składowej AC (RMS) do składowej DC (average), https://en.wikipedia.org/wiki/Ripple_(electrical) - dostęp 2026-03-02
  • All About Circuits: Ripple Factor of Rectifier, wyjaśnienie definicji i interpretacji współczynnika tętnień, https://www.allaboutcircuits.com/textbook/semiconductors/chpt-3/ripple-factor/ - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia: Root mean square – zależność RMS dla sinusoidy (A/√2), https://en.wikipedia.org/wiki/Root_mean_square - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik/notesy z podstaw elektrotechniki i analizy sygnałów (wartość skuteczna, średnia, sinusoida)
  • Materiały o zasilaczach: prostowanie, filtracja, stabilizacja i pojęcie tętnień
  • Zadania rachunkowe: obliczenia RMS i wartości średniej dla sygnałów złożonych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego