KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 17.
W przedstawionym na schemacie układzie pneumatycznym tłoczysko siłownika jednostronnego działania powinno się wysuwać przy jednoczesnym naciśnięciu obu przycisków. Który zawór należy zamontować w układzie w miejscu oznaczonym symbolem X?
Ilustracja przedstawia schemat układu pneumatycznego, który jest częścią pytania egzaminacyjnego z kwalifikacji zawodowej
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sterowanie wysuwem przy jednoczesnym naciśnięciu dwóch przycisków wymaga elementu realizującego funkcję logiczną AND.
Zawór podwójnego sygnału podaje ciśnienie na wyjście dopiero, gdy na oba wejścia pojawi się sygnał. Pozostałe zawory służą do regulacji przepływu, przełączania lub szybkiego odpowietrzania, a nie do warunku jednoczesności.

Pełne wyjaśnienie:

Warunek z treści ("tłoczysko powinno się wysuwać przy jednoczesnym naciśnięciu obu przycisków") opisuje typowe sterowanie oburęczne. W pneumatyce realizuje się je najczęściej przez zastosowanie elementu, który działa jak bramka logiczna AND: dopiero obecność dwóch sygnałów ciśnieniowych jednocześnie powoduje pojawienie się sygnału na wyjściu.

Taką funkcję spełnia zawór podwójnego sygnału (nazywany też zaworem AND lub zaworem dwu-ciśnieniowym). Ma dwa wejścia sterujące i jedno wyjście: jeżeli sygnał pojawi się tylko na jednym wejściu, wyjście nie zostanie zasilone. Dopiero wciśnięcie obu przycisków powoduje zasilenie toru sterującego siłownikiem, a więc wysuw tłoczyska.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują do opisu funkcji?

  • "Dławiąco-zwrotny" służy do regulacji prędkości (dławienia przepływu w jednym kierunku i swobodnego przepływu w drugim). Nie wymusza warunku jednoczesności dwóch sygnałów, tylko zmienia parametry przepływu.
  • "Przełącznik obiegu" (zawór przełączający/wyboru sygnału) jest kojarzony z funkcją OR lub wyborem jednego z torów. Taki element nie wymaga dwóch sygnałów naraz, lecz zwykle przekazuje jeden z nich.
  • "Szybkiego spustu" stosuje się głównie do skrócenia czasu odpowietrzania komory siłownika (zwiększenia prędkości ruchu przez redukcję dławienia wylotu). Nie jest to element logiki AND i nie realizuje sterowania oburęcznego.

W praktyce egzaminacyjnej warto zapamiętać regułę: gdy w treści pojawia się "jednocześnie dwa przyciski", "dwa sygnały naraz", "oburęcznie" – najczęściej chodzi o zawór podwójnego sygnału. Gdy jest mowa o "regulacji prędkości" – szukaj dławienia, a gdy o "szybkim odpowietrzeniu" – szybkiego spustu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór podwójnego sygnału to element realizujący funkcję logiczną AND: na wyjściu pojawia się ciśnienie dopiero wtedy, gdy jednocześnie podane są sygnały na dwa wejścia. Stosuje się go m.in. w sterowaniu oburęcznym oraz w układach wymagających spełnienia dwóch warunków naraz.
Sterowanie oburęczne wymusza użycie obu rąk (dwa przyciski), aby uruchomić ruch siłownika. Najczęściej wykorzystuje się dwa zawory 3/2 oraz zawór podwójnego sygnału (AND), który przepuści sygnał tylko przy równoczesnym naciśnięciu obu przycisków.
Zawór szybkiego spustu służy głównie do przyspieszenia odpowietrzania komory siłownika i zwiększenia prędkości ruchu. Nie realizuje logiki AND i nie "sprawdza", czy dwa sygnały sterujące pojawiły się jednocześnie, więc nie spełnia warunku sterowania oburęcznego.
Zawór dławiąco-zwrotny reguluje natężenie przepływu w jednym kierunku (dławienie), a w przeciwnym umożliwia swobodny przepływ przez obejście zwrotne. Używa się go do ustawienia prędkości wysuwu lub powrotu siłownika, a nie do realizacji warunków logicznych.
W ujęciu funkcjonalnym: AND daje sygnał na wyjściu dopiero przy dwóch sygnałach wejściowych, a OR przekazuje sygnał, gdy pojawi się on na dowolnym wejściu. Na egzaminie najpewniejsza metoda to analiza opisu działania układu: "jednocześnie" sugeruje AND, a "jeden z dwóch" sugeruje OR.
Stosuje się go, gdy uruchomienie ruchu ma zależeć od spełnienia dwóch warunków, np. dwóch przycisków startu, sygnału z czujnika i potwierdzenia operatora, lub dwóch niezależnych torów sterowania. To typowe w stanowiskach montażowych, gdzie ważne są ergonomia i ograniczanie ryzyka.
Zwykle nie. Zawór przełączający (wyboru sygnału) przekazuje na wyjście sygnał z jednego z wejść, czyli zachowuje się jak funkcja OR/selektor. Zawór podwójnego sygnału wymaga jednoczesnej obecności dwóch sygnałów, więc realizuje inną logikę i inny cel sterowania.
Najczęściej myli się elementy "wpływające na ruch" (dławiki, szybki spust) z elementami logiki sterowania. Drugi błąd to ignorowanie słowa "jednocześnie" i wybór zaworu przełączającego, który nie wymusza dwóch sygnałów naraz. Pomaga myślenie: najpierw logika, potem prędkość.
Siłownik jednostronnego działania jest zasilany sprężonym powietrzem tylko w jednym kierunku ruchu (np. wysuw). Powrót realizuje sprężyna lub obciążenie zewnętrzne. W praktyce oznacza to prostsze sterowanie, ale też konieczność właściwego odpowietrzania oraz uwzględnienia siły sprężyny przy doborze.
Najlepiej ćwiczyć rozpoznawanie sytuacji opisowych: "jednocześnie" = AND, "którykolwiek" = OR. Równolegle warto rysować proste układy: dwa zawory 3/2 + zawór AND/OR + element wykonawczy. Dobrą metodą jest też opisywanie słowami, kiedy na wyjściu ma pojawić się ciśnienie.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Według specjalistów z branży: "Pozostałe zawory służą do regulacji przepływu, przełączania lub szybkiego odpowietrzania, a nie do warunku jednoczesności."

Źródła:

  • Festo Didactic, "Fundamentals of Pneumatics" (podstawy pneumatyki) – rozdział o zaworach logicznych (AND/OR) i sterowaniu oburęcznym
  • ISO 1219-1:2012, "Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1" (symbole i schematy układów pneumatycznych)
  • SMC Corporation, "Pneumatic Symbols / Basic Pneumatics" – sekcja o zaworach logicznych (dual pressure/AND valve) i ich zastosowaniu (materiały katalogowo-szkoleniowe)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki przemysłowej (funkcje logiczne, elementy sterowania)
  • Katalogi i noty aplikacyjne producentów pneumatyki (np. sekcje: logic valves, dual-pressure valve)
  • Ćwiczenia laboratoryjne: budowa układu sterowania oburęcznego na elementach 3/2 i zaworze AND

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego