KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2010

Dzielnik rezystancyjny z rezystorów R1 i R2 w typowym wzmacniaczu tranzystorowym służy do ustalenia polaryzacji stałoprądowej wejścia elementu czynnego (np. napięcia bazy tranzystora bipolarnego albo bramki tranzystora polowego). Gdy zmienisz wartości R1 i/lub R2, zmienia się napięcie wyjściowe dzielnika, a więc również napięcie sterujące tranzystorem. To powoduje zmianę prądu spoczynkowego i napięć w węzłach układu, czyli praktycznie przesunięcie punktu pracy tranzystora (punktu Q na charakterystykach).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie są właściwe w typowym ujęciu tego zagadnienia?

• "zmianę pasma przenoszenia" – pasmo jest zwykle kształtowane przez elementy zależne od częstotliwości (kondensatory sprzęgające, kondensatory bocznikujące, pojemności pasożytnicze) oraz parametry małosygnałowe tranzystora i obciążenia. Same rezystory dzielnika polaryzacji przede wszystkim ustawiają warunki DC; wpływ na pasmo może pojawić się jedynie pośrednio i zależy od konkretnego schematu, więc nie jest to podstawowy skutek.
• "zmianę temperatury pracy tranzystora" – temperatura nie jest wielkością "ustawianą" przez dzielnik. Może się zmienić pośrednio, jeśli przesunięcie punktu pracy zwiększy moc strat w tranzystorze, ale w pytaniu chodzi o bezpośredni efekt funkcjonalny zmiany R1 i R2 w układzie wzmacniacza.
• "zmianę przesunięcia fazowego sygnału" – przesunięcie fazy jest domeną odpowiedzi częstotliwościowej i elementów reaktancyjnych (C, L) oraz biegunów/zer układu. Zmiana rezystorów dzielnika polaryzacji nie jest typowym narzędziem do kształtowania fazy sygnału.

W praktyce serwisowej objawem błędnego doboru lub uszkodzenia R1/R2 bywa zbyt mały lub zbyt duży prąd spoczynkowy, zniekształcenia (obcinanie jednej połówki przebiegu) albo brak symetrii wzmocnienia. Dlatego pytanie trafnie sprawdza rozumienie roli polaryzacji i punktu pracy.