KWALIFIKACJA ELM6 - STYCZEŃ 2023 (test 2)

PYTANIE NR 25.
Wskaż symbol instrukcji używanej w języku FBD, którą należy uwzględnić w programie sterowniczym, aby stan na jej wyjściu oznaczony jako BIT_Q miał wartość logiczną 1 wtedy i tylko wtedy, gdy wartość stanu logicznego przynajmniej jednej zmiennej wejściowej BIT_A lub BIT_B będzie równa 1.
Ilustracja przedstawia cztery symbole używane w języku programowania FBD (Function Block Diagram), które są częścią egzaminu
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Warunek: BIT_Q ma być równe 1 dokładnie wtedy, gdy co najmniej jedno z wejść BIT_A lub BIT_B ma wartość 1. Taki związek opisuje alternatywa logiczna OR (suma logiczna): 0 tylko dla (0,0), a 1 dla (1,0), (0,1) i (1,1). Dlatego właściwy jest symbol odpowiadający OR.

Pełne wyjaśnienie:

W treści wymagane jest, aby wyjście BIT_Q przyjmowało wartość logiczną 1 wtedy i tylko wtedy, gdy przynajmniej jedna ze zmiennych wejściowych BIT_A lub BIT_B ma wartość 1. To jest klasyczna definicja funkcji OR (alternatywa, suma logiczna) dla dwóch argumentów.

Można to sprawdzić tablicą prawdy OR:

  • gdy BIT_A=0 i BIT_B=0, to "przynajmniej jedna = 1" nie zachodzi, więc BIT_Q=0,
  • gdy BIT_A=1 i BIT_B=0, warunek zachodzi, więc BIT_Q=1,
  • gdy BIT_A=0 i BIT_B=1, warunek zachodzi, więc BIT_Q=1,
  • gdy BIT_A=1 i BIT_B=1, warunek nadal zachodzi (co najmniej jedna), więc BIT_Q=1.

W FBD wybiera się więc blok/symbol realizujący funkcję OR dla dwóch wejść. Odpowiedź "Symbol 2." jest poprawna, ponieważ to właśnie ten symbol (z zestawu na ilustracji) odpowiada operacji alternatywy logicznej, czyli daje 1, gdy co najmniej jedno wejście ma 1.

Pozostałe symbole są błędne, bo odpowiadają innym zależnościom:

  • symbol odpowiadający AND dawałby 1 tylko wtedy, gdy oba wejścia są równe 1 (to nie spełnia "przynajmniej jedna"),
  • symbol NOT neguje sygnał i nie realizuje sumowania dwóch wejść,
  • symbol typu XOR dawałby 1 tylko dla różnych stanów (1,0) lub (0,1), ale już nie dla (1,1), co łamie warunek.

Wskazówka egzaminacyjna: sformułowanie "przynajmniej jedno" prawie zawsze kieruje do OR, a "dokładnie jedno" do XOR, natomiast "oba jednocześnie" do AND.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
FBD (Function Block Diagram) to język programowania PLC oparty na schemacie bloków funkcyjnych. Program buduje się z połączonych symboli (bloków) reprezentujących operacje, np. logikę AND/OR/NOT, timery czy liczniki. Przepływ sygnałów widać graficznie na połączeniach wejść i wyjść.
"Wtedy i tylko wtedy" oznacza równoważność: wyjście ma wartość 1 dokładnie w tych przypadkach, w których spełniony jest opisany warunek. Czyli nie tylko gdy warunek jest spełniony wyjście ma być 1, ale też gdy warunek nie jest spełniony wyjście ma być 0.
Jeśli w treści pojawia się "przynajmniej jedna zmienna wejściowa ma 1", to jest to alternatywa logiczna OR. OR daje 0 tylko dla kombinacji (0,0), a dla pozostałych przypadków daje 1. W FBD trzeba więc wybrać symbol realizujący sumę logiczną.
Dla wejść A i B funkcja OR ma wyniki: (0,0) → 0; (1,0) → 1; (0,1) → 1; (1,1) → 1. To odpowiada sformułowaniu "co najmniej jedno wejście jest równe 1". Tę własność warto umieć odtworzyć na egzaminie.
OR zwraca 1, gdy co najmniej jedno wejście ma 1 (także gdy oba są 1). XOR zwraca 1 tylko wtedy, gdy wejścia są różne (1,0 lub 0,1), a dla (1,1) zwraca 0. W zadaniach "przynajmniej jedno" to OR, a "dokładnie jedno" to XOR.
AND (koniunkcja) wymaga, aby oba wejścia były równe 1, wtedy dopiero wyjście jest 1. Dla przypadków (1,0) lub (0,1) AND dałby 0, a w zadaniu właśnie te przypadki mają dać 1. To typowa pułapka na egzaminie z logiki PLC.
Najczęściej myli się OR z AND (bo oba mają dwa wejścia), albo OR z XOR (bo oba dają 1 dla (1,0) i (0,1)). Inny błąd to ignorowanie przypadku (1,1) i wybór XOR. Pomaga szybkie rozpisanie czterech kombinacji wejść i sprawdzenie oczekiwanego wyjścia.
Możesz wykonać "test na papierze": wypisz wszystkie kombinacje wejść (0,0), (1,0), (0,1), (1,1) i oblicz oczekiwany stan wyjścia. Następnie porównaj to z zachowaniem funkcji (OR/AND/XOR/NOT). To szybka metoda w zadaniach egzaminacyjnych.
OR stosuje się, gdy wystarczy spełnienie jednego z warunków, np. start napędu z dwóch przycisków, włączenie sygnalizacji gdy pojawi się dowolny z alarmów, albo zezwolenie na ruch gdy czujnik A lub czujnik B wykryje obecność detalu. To typowe sytuacje w układach sterowania.
"Przynajmniej jedno" obejmuje też przypadek, gdy oba są spełnione, więc pasuje do OR. "Dokładnie jedno" wyklucza jednoczesne spełnienie obu, więc pasuje do XOR. Na egzaminie warto od razu skojarzyć słowo "dokładnie" z "różne" (XOR).
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

Według specjalistów z branży: "Warunek: BIT_Q ma być równe 1 dokładnie wtedy, gdy co najmniej jedno z wejść BIT_A lub BIT_B ma wartość 1."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (rozdziały dotyczące języka FBD oraz operatorów logicznych).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw sterowników PLC (FBD/LD) używane w szkołach technicznych
  • Dokumentacja środowiska PLC stosowanego na zajęciach (np. opis bloków logicznych w FBD)
  • Ćwiczenia z tablic prawdy i upraszczania logiki dwuwartościowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego