W układzie tolerancji ISO dla otworu rozróżnia się dwie odchyłki:
- ES – odchyłka górna (określa, o ile maksymalny wymiar otworu może być większy od nominalnego),
- EI – odchyłka dolna (określa, o ile minimalny wymiar otworu może się różnić od nominalnego).
Wymiary graniczne oblicza się bezpośrednio, dodając odchyłki do wymiaru nominalnego d:
- wymiar maksymalny (górny) A = d + ES,
- wymiar minimalny (dolny) B = d + EI.
Dla danych z zadania: d = 30 mm, ES = 0,020 mm, EI = 0,010 mm:
- A = 30,000 mm + 0,020 mm = 30,020 mm,
- B = 30,000 mm + 0,010 mm = 30,010 mm.
Dlaczego pozostałe propozycje nie pasują?
- Wariant z wartościami 30,020 mm i 30,020 mm jest nielogiczny dla podanych ES i EI, bo oba wymiary graniczne nie mogą być identyczne, jeśli odchyłka górna i dolna mają różne wartości.
- Warianty z 40,010 mm i 40,020 mm ignorują wymiar nominalny d = 30 mm, czyli bazę obliczeń. Zmiana 30 na 40 nie wynika z treści zadania.
W praktyce poprawne wyznaczanie wymiarów granicznych jest ważne m.in. przy kontroli dopasowania części maszyn (np. osłon, tulei, elementów mocujących). Zbyt duży lub zbyt mały otwór może pogorszyć montaż, spowodować luzowanie, drgania albo utratę właściwego pozycjonowania elementu, co pośrednio wpływa na bezpieczeństwo użytkowania.
