KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 23.
Które z oznaczeń przedstawia pasowanie luźne według zasady stałegowałka?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie luźne oznacza, że w całym zakresie tolerancji zawsze występuje dodatni luz. Zasada stałego wałka wskazuje, że wałek ma pole tolerancji "h" (górna odchyłka wałka równa 0). Zapis "ϕ50F9/h8" spełnia tę zasadę i odpowiada pasowaniu z luzem.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania pierwszy człon dotyczy otworu, a drugi wałka. Litera określa położenie pola tolerancji względem wymiaru nominalnego, a liczba (np. 8, 9) określa klasę dokładności (szerokość tolerancji).

Zasada stałego wałka oznacza, że jako element bazowy przyjmuje się wałek o polu tolerancji h. Dla wałka "h" górna odchyłka jest równa 0, więc wałek "trzyma się" nominalu od góry, a zmiany pasowania uzyskuje się przez dobór pola tolerancji otworu.

Odpowiedź "ϕ50F9/h8" zawiera wałek h8, więc spełnia zasadę stałego wałka. Dodatkowo dobór pola otworu F9 (względem "h") odpowiada sytuacji, w której uzyskuje się pasowanie z luzem, czyli takie, które zapewnia montaż bez wcisku i nie wymaga wciskania/naprasowywania.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne z następujących powodów:

  • "ϕ50h6" nie jest kompletnym pasowaniem (brakuje członu dla otworu lub wałka), więc nie pozwala jednoznacznie określić rodzaju pasowania.
  • "ϕ50H6" również jest zapisem niepełnym (sam otwór), a ponadto litera "H" kojarzy się z zasadą stałego otworu, nie stałego wałka.
  • "ϕ50H8/d9" jest pełnym pasowaniem, ale nie spełnia zasady stałego wałka, ponieważ wałek ma pole "d9", a nie "h…". Taki dobór odnosi się do innej koncepcji bazowania i innego kształtowania luzu/wcisku.

Na egzaminie warto zapamiętać prostą procedurę: najpierw sprawdź, czy w drugim członie występuje "h" (stały wałek), a dopiero potem oceń, czy para pól tolerancji daje luz, wcisk czy pasowanie przejściowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pasowanie luźne (z luzem) to takie zestawienie tolerancji otworu i wałka, w którym zawsze pozostaje dodatni luz montażowy. Oznacza to łatwiejszy montaż i możliwość względnego ruchu lub demontażu bez użycia siły wciskającej.
Zasada stałego wałka polega na tym, że jako bazę przyjmuje się wałek o określonym położeniu pola tolerancji, najczęściej "h". Rodzaj pasowania (luz/wcisk) uzyskuje się wtedy przez dobór pola tolerancji otworu.
"ϕ50" to średnica nominalna. "F9" dotyczy otworu (litera = położenie pola, liczba = klasa IT). "h8" dotyczy wałka. Całość opisuje wymagane pasowanie dla pary otwór–wałek o nominale 50 mm.
Pasowanie wymaga podania tolerancji obu elementów: otworu i wałka. "ϕ50h6" opisuje tylko jeden element (wałek z polem "h6"), więc bez drugiego członu nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy będzie luz, wcisk czy pasowanie przejściowe.
Nie. Litera "H" odnosi się do położenia pola tolerancji otworu i jest typowa dla zasady stałego otworu. Zasada stałego wałka wiąże się z wyborem stałego położenia pola tolerancji wałka, najczęściej oznaczanego literą "h".
Bez tabel można wstępnie ocenić ideę: przy stałym wałku "h" dobór otworu o położeniu pola sprzyjającym większym wymiarom zwykle daje luz, a dobór pola zmniejszającego wymiar otworu może prowadzić do wcisku. Do pewności potrzebne są wartości odchyłek z tablic.
Najczęstsze pomyłki to: zamiana kolejności (otwór/wałek), mylenie liter "H" i "h", uznanie niepełnego zapisu za pasowanie oraz skupienie się tylko na liczbach IT bez sprawdzenia położenia pola tolerancji względem nominalu.
Pasowania luźne stosuje się, gdy liczy się łatwy montaż i demontaż, możliwość kompensacji niewielkich błędów oraz brak potrzeby przenoszenia dużych sił przez wcisk. Przykłady to elementy regulowane, tuleje prowadzące lub połączenia serwisowe.
Liczba (np. 8, 9) oznacza klasę dokładności IT, czyli szerokość tolerancji. Im mniejszy numer, tym węższa tolerancja (większa dokładność wykonania). Sama liczba nie mówi jednak o luzie/wcisku bez informacji o literze i drugim elemencie pasowania.
Ćwicz czytanie zapisów otwór/wałek, ucz się rozpoznawać zasadę stałego otworu i stałego wałka oraz rozwiązuj zadania z tablicami tolerancji. Pomaga też praktyka warsztatowa: porównywanie, jak różne pasowania wpływają na montaż i demontaż elementów.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Pasowanie luźne oznacza, że w całym zakresie tolerancji zawsze występuje dodatni luz."

Źródła:

  • ISO 286-1:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2:2010, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance classes and limit deviations for holes and shafts
  • PN-EN ISO 286-1 (wydanie zgodne z ISO 286-1), System ISO tolerancji i pasowań — Część 1 (norma znormalizowana w Polsce; dokładne wydanie do potwierdzenia w aktualnym katalogu PKN)

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii i tolerancji wymiarów w budowie maszyn (działy o pasowaniach)
  • Tablice pasowań i tolerancji wg ISO 286 / PN-EN ISO 286
  • Zadania praktyczne: klasyfikowanie par (np. H7/g6, F9/h8) jako luz/wcisk/przejściowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego