KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 1.
Zidentyfikuj rodzaj pasowania na podstawie poniższej tabeli:
Rodzaj pasowania Dolna granica otworu (mm) Górna granica otworu (mm) Dolna granica wału (mm) Górna granica wału (mm)
??? 30 30.025 29.975 30
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Otwór ma zakres 30,000–30,025 mm, a wał 29,975–30,000 mm. Minimalny luz = 30,000 − 30,000 = 0, a maksymalny luz = 30,025 − 29,975 = 0,050 mm. Skoro nie pojawia się wcisk (wartości ujemne), jest to pasowanie luzowe (w skrajnym przypadku na styk).

Pełne wyjaśnienie:

Aby rozpoznać rodzaj pasowania, porównuje się wymiary graniczne otworu i wymiary graniczne wału, a następnie wyznacza się możliwy luz lub wcisk.

1) Dane z tabeli
Otwór: 30,000 mm do 30,025 mm
Wał: 29,975 mm do 30,000 mm

2) Obliczenie luzu minimalnego i maksymalnego

  • Luz minimalny powstaje przy najmniejszym otworze i największym wale: 30,000 − 30,000 = 0,000 mm.
  • Luz maksymalny powstaje przy największym otworze i najmniejszym wale: 30,025 − 29,975 = 0,050 mm.

W całym dopuszczalnym zakresie zestawień luz nie przyjmuje wartości ujemnych, więc nie wystąpi wcisk. To oznacza pasowanie luzowe. Warto zwrócić uwagę na przypadek graniczny: minimalny luz równy 0 mm oznacza, że przy jednym zestawieniu elementy mogą być "na styk", ale nadal nie ma wciskiwania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Pasowanie stykowe" sugeruje brak luzu jako typową cechę w całym zakresie, tymczasem tutaj występuje również dodatni luz aż do 0,050 mm. Styk jest tylko możliwym przypadkiem granicznym.
  • "Pasowanie napięciowe" wymagałoby pojawienia się wciskiwania (czyli ujemnego "luzu") dla części kombinacji, np. gdy wał minimalnie przewyższa otwór. Tu do tego nie dochodzi.
  • "Pasowanie ślizgowe" bywa w praktyce rozumiane jako odmiana pasowania luzowego (pasowanie ruchowe). Jeśli jednak pytanie oczekuje rozpoznania klasy ogólnej (luzowe/przejściowe/napięciowe), właściwą odpowiedzią jest "pasowanie luzowe".

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze licz dwa skrajne przypadki (min i max), a dopiero potem klasyfikuj: tylko dodatnie wartości → luzowe; dodatnie i ujemne → przejściowe; tylko ujemne → napięciowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz minimalny liczysz jako: otwór minimalny − wał maksymalny. Luz maksymalny: otwór maksymalny − wał minimalny. Dodatni wynik oznacza luz, ujemny oznacza wcisk. Zawsze sprawdzaj oba skrajne przypadki, bo one decydują o rodzaju pasowania.
Minimalny luz 0 mm znaczy, że w skrajnym zestawieniu elementy mogą się zetknąć bez luzu (styk), ale nadal nie ma wciskiwania. Jeżeli jednocześnie maksymalny luz jest dodatni, to klasyfikujesz to jako pasowanie luzowe z przypadkiem granicznym "na styk".
Pasowanie napięciowe (wciskowe) wymaga, aby dla pewnych kombinacji wymiarów wał był większy od otworu, czyli aby "luz" był ujemny. Tutaj najmniejszy otwór jest równy największemu wałowi, więc nie występuje wartość ujemna i nie ma konieczności wciskania.
Pasowanie przejściowe występuje wtedy, gdy w zależności od zestawienia tolerancji raz może wyjść luz (wynik dodatni), a innym razem wcisk (wynik ujemny). Czyli zakres możliwych różnic "przechodzi" przez zero. W zadaniach egzaminacyjnych zawsze potwierdź to licząc oba skrajne przypadki.
Praktycznie rozróżnienie opiera się na tym, czy w całym zakresie występuje wyłącznie styk, czy także dodatni luz. Jeśli luz minimalny = 0, ale luz maksymalny > 0, to masz pasowanie luzowe z możliwością styku. Gdy oba są równe 0, byłby to czysty styk.
W praktyce "ślizgowe" często oznacza rodzaj pasowania luzowego przeznaczonego do ruchu (ślizgu) z niewielkim luzem. Na testach jednak bywa, że pytanie dotyczy klasy ogólnej (luzowe/przejściowe/napięciowe). Wtedy poprawną klasą jest "luzowe".
Najczęstsze błędy to: liczenie tylko na wymiarach nominalnych zamiast granicznych, pomylenie kolejności odejmowania (wał − otwór), nieuwzględnienie skrajnych zestawień oraz automatyczne uznanie "stykowego", gdy tylko zobaczy się gdzieś zero. Pomaga zapis min i max w dwóch liniach.
Szybki test: porównaj wał maksymalny z otworem minimalnym. Jeśli wał maksymalny jest większy, wcisk jest możliwy (co najmniej w części zakresu). Jeśli jest równy lub mniejszy, wcisku nie będzie. Potem i tak policz oba skrajne luzy, żeby dobrze sklasyfikować.
Pasowania luzowe stosuje się m.in. tam, gdzie element ma się łatwo montować i demontować oraz gdzie jest potrzebny ruch: tuleje ślizgowe, osadzenia niewymagające wprasowywania, połączenia regulowane. W montażu ułatwia to pracę i zmniejsza ryzyko uszkodzenia powierzchni przy wciskaniu.
Ćwicz schemat: (1) wypisz otwór min/max i wał min/max, (2) policz luz min i luz max, (3) na podstawie znaków wyników wybierz klasę pasowania. Dodatkowo przećwicz interpretację przypadku granicznego 0 mm i pamiętaj, że nazwy typu "ślizgowe" bywają podtypami.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii warsztatowej i tolerancji/pasowań (dział: pasowania wał–otwór)
  • Tablice tolerancji i pasowań stosowane w nauczaniu mechaniki
  • Zadania rachunkowe: wyznaczanie luzu minimalnego/maksymalnego oraz klasy pasowania na podstawie wymiarów granicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego