KWALIFIKACJA MEC9 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 4.
Zapis H7/h6 oznacza pasowanie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis H7/h6 opisuje pasowanie w układzie otwór–wałek: "H" oznacza otwór podstawowy (dolna odchyłka 0), a "h" wałek podstawowy (górna odchyłka 0). Taki dobór stref tolerancji typowo daje niewielki luz, czyli pasowanie suwliwe.

Pełne wyjaśnienie:

Zapis H7/h6 jest standardowym sposobem opisu pasowania w systemie ISO. Składa się z dwóch części: oznaczenia otworu (H7) oraz oznaczenia wałka (h6). Litera określa położenie strefy tolerancji względem wymiaru nominalnego, a liczba (np. 7 lub 6) określa klasę dokładności IT, czyli szerokość pola tolerancji.

W praktyce:

  • H dla otworu oznacza układ otworu podstawowego: dolna odchyłka otworu wynosi 0, a strefa tolerancji leży "powyżej" nominalu.
  • h dla wałka oznacza układ wałka podstawowego: górna odchyłka wałka wynosi 0, a strefa tolerancji leży "poniżej" nominalu.

Gdy otwór jest w strefie H, a wałek w strefie h, to granice wymiarów zwykle układają się tak, że montaż jest możliwy bez wciskania, a jednocześnie luz nie jest duży. To odpowiada pasowaniu suwliwemu (mały luz umożliwiający ruch/poślizg).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "wtłaczane" sugeruje pasowanie wciskowe/ciasne, gdzie do montażu potrzebna jest siła lub dodatkowe zabiegi (np. nagrzewanie/chłodzenie). Układ H/h z reguły nie jest dobierany po to, by zapewnić pewny wcisk.
  • "mocno wciskane" to jeszcze bardziej skrajna forma pasowania wciskowego, typowa dla kombinacji stref dających ujemny luz (interferencję). Sam zapis H7/h6 nie wskazuje na taki cel konstrukcyjny.
  • "przestronne luźne" opisuje duże luzy montażowe, wybierane np. gdy istotna jest łatwość montażu kosztem dokładności prowadzenia. H7/h6 jest raczej kombinacją o umiarkowanej/małej szczelinie, więc nie odpowiada "przestronnemu" luzowi.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj układ (H = otwór podstawowy, h = wałek podstawowy), a dopiero potem oceniaj, czy wynik będzie "luz", "przejście", czy "wcisk". Liczby 7 i 6 mówią głównie o dokładności wykonania, nie o tym, czy na pewno będzie wcisk.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza pasowanie otwór–wałek w systemie ISO: H7 dotyczy otworu (położenie strefy H, klasa IT7), a h6 dotyczy wałka (położenie strefy h, klasa IT6). Taki dobór zwykle daje mały luz, typowy dla pasowania suwliwego.
Trzeba ocenić wzajemne położenie stref tolerancji otworu i wałka. Jeśli minimalny otwór jest większy niż maksymalny wałek, występuje luz (luźne/suwliwe). Jeśli zakresy się nakładają, jest pasowanie przejściowe. Jeśli wałek "wchodzi" w otwór z interferencją, jest wcisk.
Litera H oznacza układ otworu podstawowego, w którym dolna odchyłka otworu wynosi 0. Jest to wygodne w projektowaniu i produkcji, bo łatwo buduje się różne pasowania, zmieniając głównie tolerancję wałka, a otwór pozostawiając w "bazowej" strefie.
Litera h oznacza wałek podstawowy: jego górna odchyłka wynosi 0, a pole tolerancji leży poniżej wymiaru nominalnego. W praktyce to częsty wybór dla wałków, bo pozwala uzyskać pasowania z luzem, gdy otwór jest w strefie H.
Liczby 7 i 6 określają klasę dokładności IT, czyli szerokość pola tolerancji (jak "dokładnie" ma być wykonany wymiar). Mniejsza liczba oznacza zwykle węższą tolerancję (większą dokładność). Same liczby nie przesądzają o wcisku lub luzie bez analizy liter.
W typowym ujęciu systemu ISO układ H dla otworu i h dla wałka prowadzi do pasowania z niewielkim luzem, czyli suwliwego. Dokładny zakres luzu zależy jednak od wymiaru nominalnego (średnicy) i tabel odchyłek dla danej klasy IT, dlatego w praktyce sprawdza się wartości graniczne.
Częsty błąd to skupienie się tylko na liczbach (7 i 6) i pominięcie liter (H i h). Inny błąd to mylenie "suwliwego" z "bardzo luźnym" albo zakładanie wcisku tylko dlatego, że wałek ma dokładniejszą klasę IT. Kluczowe jest położenie stref tolerancji.
Pasowania suwliwe spotyka się tam, gdzie element ma się poruszać względem drugiego z małym luzem, np. prowadzenie części, współpraca wałka z tuleją ślizgową, elementy regulacyjne. Daje to możliwość montażu i ruchu bez użycia dużej siły, a jednocześnie ogranicza "bicie".
Najpierw wybierz odpowiednie tabele odchyłek dla średnicy nominalnej. Odczytaj odchyłki graniczne dla otworu (np. H7) i wałka (np. h6), oblicz wymiary minimalne i maksymalne, a następnie policz minimalny i maksymalny luz (otwór minus wałek). Znak wyniku wskaże luz lub wcisk.
Tak, bo dotyczą czytania rysunku technicznego i doboru tolerancji w procesie wytwarzania. Na egzaminie często sprawdza się rozpoznanie rodzaju pasowania po zapisie literowo-liczbowym oraz ogólne wnioskowanie o montażu (luz, przejście, wcisk) bez wykonywania pełnych obliczeń tabelarycznych.
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zapis H7/h6 opisuje pasowanie w układzie otwór–wałek: "H" oznacza otwór podstawowy (dolna odchyłka 0), a "h" wałek podstawowy (górna odchyłka 0).

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2: Tables of standard tolerance grades and limit deviations for holes and shafts

Materiały:

  • Normy systemu tolerancji i pasowań ISO 286 (część dotycząca kodu tolerancji i pasowań)
  • Podręczniki do metrologii i podstaw konstrukcji maszyn (dział: tolerancje i pasowania)
  • Tablice pasowań (otwór/wałek) używane w praktyce warsztatowej

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego