W silniku bocznikowym prądu stałego kierunek wirowania wynika ze zwrotu momentu elektromagnetycznego, który w ujęciu jakościowym jest proporcjonalny do iloczynu strumienia wzbudzenia i prądu twornika (często zapisywane skrótowo jako zależność typu M ~ Φ · Ia). Oznacza to, że o zwrocie momentu decydują dwa "znaki": zwrot Φ (ustalany przez prąd w uzwojeniu wzbudzenia) oraz zwrot Ia (prąd w obwodzie twornika).
Dlatego odpowiedź "wzbudzenia lub twornika." jest poprawna: odwrócenie prądu tylko w jednym z tych uzwojeń zmienia znak iloczynu Φ · Ia, a więc odwraca zwrot momentu i w konsekwencji kierunek obrotów wału.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?
- "wzbudzenia i równocześnie w uzwojeniu twornika." – jednoczesne odwrócenie prądu w obu głównych obwodach zmienia znak zarówno Φ, jak i Ia. Dwa odwrócenia "znaku" znoszą się, więc zwrot momentu pozostaje taki sam, a kierunek wirowania nie ulega zmianie.
- "komutacyjnym lub kompensacyjnym." – uzwojenia komutacyjne i kompensacyjne pełnią funkcje pomocnicze (poprawa komutacji, ograniczanie reakcji twornika). Nie są one podstawowym czynnikiem wyznaczającym zwrot głównego momentu napędowego w typowym silniku bocznikowym.
- "komutacyjnym i równocześnie w uzwojeniu kompensacyjnym." – analogicznie, zmiany w uzwojeniach pomocniczych dotyczą jakości pracy (iskrzenie, stabilność komutacji), a nie stanowią standardowej metody rewersowania kierunku obrotów.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy zmiany kierunku obrotów w silniku DC, szukaj odpowiedzi odnoszącej się do twornika lub wzbudzenia. Uzwojenia komutacyjne/kompensacyjne kojarz przede wszystkim z poprawą komutacji, a nie z rewersem.
